USA “ICE Out” bước vào nhà thờ: hồ sơ bắt giữ tại St. Paul và cuộc giằng co quyền lực ở Minnesota

[Gibbs]

Một buổi lễ Chủ nhật ở St. Paul vốn chỉ có tiếng đàn, lời kinh, và nhịp thở yên ổn của một cộng đồng tín hữu. Nhưng rồi cánh cửa mở ra. Người bước vào không mang thánh ca, mà mang khẩu hiệu. “ICE out.” “Justice for Renee Good.” Và chỉ trong vài phút, nhà thờ trở thành chiến tuyến của một cuộc đối đầu lớn hơn: quyền lực liên bang – phản kháng địa phương, an ninh – quyền tự do hiến định, và câu hỏi nhức nhối về ranh giới giữa “biểu tình” với “cản trở quyền của người khác”.

Hai người được thả, nhưng hồ sơ chưa khép

Hai trong ba người đối mặt cáo buộc liên bang sau vụ phản đối tại nhà thờ Cities Church (St. Paul) đã được thả khỏi nơi giam giữ, theo luật sư của họ. Đó là Nekima Levy Armstrong – luật sư dân quyền, cựu lãnh đạo NAACP tại Minneapolis – và nhà tổ chức cộng đồng Chauntyll Louisa Allen. NAACP cho biết họ được trả tự do hôm thứ Sáu, sau khi công tố liên bang có những nỗ lực “mạnh tay” nhằm trì hoãn việc thả người.

Trong tuyên bố được chia sẻ rộng rãi, Levy Armstrong nói họ xuống đường vì “gia đình bị xé nát, cộng đồng bị khủng bố, quyền hiến định bị chà đạp” và họ sẽ không để bị “dọa im lặng”.

Người thứ ba, William Kelly, vẫn nằm trong danh sách bị truy tố. Và theo các phát biểu từ phía cơ quan liên bang, khả năng còn thêm các cáo buộc khác là điều “đang chờ phía trước”.

“Operation Pullup”: từ bãi đậu xe đến giữa buổi lễ Chủ nhật

Theo bản tường trình (affidavit) được giải mật, nhóm người biểu tình đã gặp nhau ở bãi đậu xe một trung tâm mua sắm trước khi tới nhà thờ. Cuộc họp và một phần hoạt động được ghi lại, nhưng danh tính người ghi hình bị bôi đen. Trong hồ sơ, Levy Armstrong bị mô tả nói đây là chiến dịch có tính “bí mật” mang tên “Operation Pullup”; cuộc họp tiền trạm được cho là do bà và Allen dẫn dắt.

Sau đó, họ lái xe tới Cities Church, bước vào trong. Camera ghi hình không vào nhà thờ, nhưng có người mang thiết bị âm thanh để thu được những gì diễn ra bên trong. Theo hồ sơ, chỉ khoảng chưa đầy hai phút sau khi vào, việc gián đoạn buổi lễ bắt đầu.

Người biểu tình mô tả đó là phản kháng ôn hòa. Công tố mô tả giáo dân hoảng sợ, chen nhau rời đi và có người bị ngã, thậm chí có trường hợp gãy tay. Một số nhân chứng khai rằng họ không hiểu chuyện gì xảy ra và lo lắng vì không thể đưa con ra khỏi khu trông trẻ ở tầng dưới.

“Đối thoại” hay “quấy nhiễu”: chi tiết xoay quanh cái tên David Easterwood

Levy Armstrong kể bà ngồi nghe mục sư giảng, và sau phần cầu nguyện, bà đứng dậy nhắc lại một câu của mục sư về việc “Chúa sửa dạy và giúp sắp xếp lại nhà mình”, coi đó như “lời mời đối thoại”. Bà nói bà đã hỏi về David Easterwood – người được liệt kê là mục sư của nhà thờ, và “có vẻ” trùng với một quan chức ICE cấp cao ở khu vực Twin Cities.

Vấn đề nằm ở chỗ: phía DHS từ chối xác nhận Easterwood có làm việc cho ICE hay không, với lý do họ “không xác nhận hay phủ nhận” thông tin có thể dẫn tới hành vi doxxing nhắm vào nhân viên thực thi pháp luật.

Khi Levy Armstrong nhắc tên Easterwood, bà nói mục sư bắt đầu hô “Shame, shame”, và đó là lúc khẩu hiệu bật lên: “Justice for Renee Good”, “Hands up, don’t shoot”, rồi “ICE out”. Video do truyền thông thu được cho thấy cảnh người trong nhà thờ đứng dậy, tiếng hô vang chồng lên không gian lễ.

Từ khoảnh khắc ấy, câu chuyện bị kéo về một điểm nóng khác: cái chết của Renee Good – công dân Mỹ không mang vũ khí – trong vụ nổ súng liên quan một nhân viên ICE. Trong mắt người phản kháng, đó là “giọt nước tràn ly”. Trong mắt bên truy tố, đó là một hành vi xâm nhập phá rối nơi thờ phượng.

Ba bị can, một tội danh nặng: “Conspiracy against rights”

Cả ba bị cáo buộc theo tội danh liên bang “conspiracy against rights” (thường được hiểu là âm mưu tước đoạt quyền hiến định). Theo mô tả của Bộ Tư pháp, tội danh này nhắm vào hành vi hai hay nhiều người thỏa thuận gây thương tổn, đe dọa hoặc hăm dọa người khác để cản trở việc thực thi các quyền được Hiến pháp và luật Mỹ bảo hộ. Đây là trọng tội, có khung hình phạt tối đa lên tới 10 năm tù.

Đáng chú ý, công tố ban đầu còn tìm cách áp thêm cáo buộc theo FACE Act – đạo luật liên bang năm 1994 nhằm ngăn việc dùng vũ lực/đe dọa/hoặc cản trở vật lý để quấy nhiễu quyền tự do tôn giáo tại nơi thờ phượng. Tuy nhiên, thẩm phán liên bang cấp sơ bộ đã gạch bỏ cáo buộc FACE Act vì “không đủ căn cứ hợp lý” (probable cause). Dù vậy, công tố vẫn có thể tìm cách đưa vụ việc ra đại bồi thẩm đoàn để xin truy tố theo hướng khác.

Ngoài FACE Act, phía Bộ Tư pháp còn nhắc tới Ku Klux Klan Act (1871) – đạo luật thời hậu Nội chiến nhằm bảo vệ các quyền tu chính án, nay hiếm khi được viện dẫn nhưng vẫn tồn tại như một “đường pháp lý” trong các tranh chấp quyền hiến định.

“Vụ án chính trị” và phản ứng dữ dội từ địa phương

Luật sư của Levy Armstrong gọi đây là vụ truy tố mang tính “chính trị”, không phải một vụ án hình sự “đúng nghĩa”. Luật sư của Allen và Kelly cũng nói thân chủ của ông bị nhắm tới vì họ là tiếng nói chỉ trích chính quyền.

William Kelly tự giới thiệu là cựu binh bộ binh chiến đấu, nói ông nhận hàng trăm lời đe dọa giết nhưng vẫn “tiếp tục nhiệm vụ” đứng về Hiến pháp và tính nhân bản.

Ở phía chính quyền địa phương, Thị trưởng Minneapolis Jacob Frey lên án việc bắt giữ một người biểu tình là “lạm dụng quyền lực một cách thô bạo”. Sự lên tiếng này phản chiếu bối cảnh rộng hơn: Minnesota đang căng như dây đàn vì chiến dịch trấn áp nhập cư, và những cuộc phản đối “ICE Out” vẫn tiếp diễn ngoài phố, bất chấp các vụ bắt.

Câu chuyện “bị theo dõi” và cú đánh truyền thông: Nhà Trắng tung ảnh chỉnh sửa

Levy Armstrong kể trong những ngày trước khi bị bắt, bà cảm thấy mình bị theo dõi. Luật sư liên hệ US Marshals để hỏi có trát bắt hay không thì được nói là “không”; văn phòng công tố cũng không cho biết kế hoạch bắt giữ. Bà vì vậy chọn ở khách sạn gần tòa để dễ “tự ra trình diện”. Nhưng theo lời bà, khi bạn bà bước ra khỏi phòng, một đặc vụ liên bang lao ra từ phòng đối diện, đuổi theo và quật người bạn xuống đất—bà tin họ nhầm người. Bà nói luật sư cố sắp xếp việc bà tự trình diện nhưng công tố không cho phép.

Bà cũng bày tỏ phẫn nộ khi cho rằng nhà chức trách dồn nguồn lực để truy một “phụ nữ da đen” như thể phạm tội nghiêm trọng, trong khi lại không dành mức độ quyết liệt tương tự cho việc quy trách nhiệm trong vụ nổ súng chết người liên quan Renee Good.

Ở mặt trận truyền thông, vụ việc càng nổ lớn khi Nhà Trắng đăng một hình ảnh đã bị chỉnh sửa về Levy Armstrong lúc bị bắt, khiến trông như bà đang khóc. Trong khi đó, ảnh gốc do Bộ trưởng DHS đăng trước đó cho thấy bà giữ nét mặt nghiêm, không có nước mắt. Khi bị hỏi, phía Nhà Trắng phản hồi theo kiểu “meme sẽ tiếp tục”, gián tiếp thừa nhận việc đăng ảnh “chế”.

Luật sư phản ứng gay gắt, gọi đó là “bôi nhọ”, là cách “bịa thực tại” để phục vụ câu chuyện tuyên truyền.

Còn ai sẽ bị nhắm tới? Don Lemon xuất hiện trong hồ sơ đồn đoán

Dù mới ba người bị truy tố, hồ sơ cho thấy trong nhà thờ hôm đó không chỉ có ba. Nhiều danh tính bị bôi đen trong tài liệu tòa. Quyền Bộ trưởng/giới chức ICE tuyên bố sẽ còn thêm cáo buộc.

Đáng chú ý, Don Lemon – cựu host CNN hiện làm nội dung độc lập – bị nhắc như một điểm có thể bị soi. Một nguồn tin nói thẩm phán liên bang đã bác nỗ lực ban đầu của Bộ Tư pháp muốn buộc tội Lemon, nhưng khả năng cơ quan công tố thử lại vẫn không bị loại trừ. Lemon nói ông có mặt với tư cách nhà báo, “chỉ chụp hình”, không thuộc nhóm.

Vụ Cities Church giờ không còn là chuyện “một buổi lễ bị gián đoạn”. Nó đã biến thành hồ sơ pháp lý, thành trận địa truyền thông, và thành thước đo cho cách một chính quyền chọn xử lý phản kháng trong thời kỳ truy quét nhập cư căng thẳng.

Một bên nói quyền tự do tôn giáo bị xâm phạm. Bên kia nói quyền biểu đạt bị bóp nghẹt. Một bên nói giáo dân bị đe dọa, hoảng loạn. Bên kia nói đó là phản đối ôn hòa trước cảnh gia đình bị chia cắt và cái chết chưa có câu trả lời thỏa đáng.

Và trong khoảng xám giữa “nhà thờ” và “tòa án”, giữa “lời cầu nguyện” và “tiếng hô”, Minnesota đang bước vào một giai đoạn mà mỗi hành động đều có thể bị diễn giải thành tội danh — hoặc thành biểu tượng. Vụ thả người hôm thứ Sáu chỉ là một dấu phẩy. Câu chuyện lớn hơn vẫn đang viết tiếp, bằng trát tòa, bằng camera, và bằng những cuộc xuống đường chưa có dấu hiệu dừng lại.