Vừa đáp xuống sân bay, còn chưa kịp ăn tô phở cho tỉnh người, nhiều cô chú anh chị đã được nhắc một điều cực kỳ “rùng rợn”: ngủ nhờ một đêm mà quên khai báo lưu trú/tạm trú là có thể bị phạt. Không phải ai cũng bị hỏi liền tại sân bay, nhưng nếu bị kiểm tra cư trú hoặc có phát sinh giấy tờ, là ví có thể “nhẹ đi” khá nhanh.

Tóm gọn cho dễ hiểu: qua đêm là “lưu trú”, qua tháng là “tạm trú”
Về Việt Nam, hễ ở qua đêm không đúng nơi thường trú (ở nhà người thân, thuê căn hộ, homestay…) thì liên quan tới thông báo lưu trú.
Còn nếu ở từ 30 ngày trở lên (ở nhờ dài ngày, thuê trọ dài hạn…) thì phải đăng ký tạm trú.
Nghe thì đơn giản, nhưng cái “rùng rợn” nằm ở chỗ: nhiều người cứ tưởng “về nhà mình/nhà họ hàng thì thôi”, tới lúc có chuyện mới biết… luật không đùa.

Mức phạt: không đau như gãy tay, nhưng đủ đau như… mất Tết
Từ 15/12/2025, quy định xử phạt theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP được nhắc nhiều vì phần cư trú/lưu trú “siết” rõ ràng hơn. Với cá nhân, nhóm lỗi kiểu “không làm đúng quy định về đăng ký tạm trú” hoặc “không thông báo lưu trú/khai báo tạm vắng” có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền 500.000 – 1.000.000 đồng.
Nói vui: một cái bấm thiếu trên app có thể đổi lấy… một bữa lẩu trả bằng tiền phạt.

Ở khách sạn thì sao? Thường là bạn không phải người chạy giấy
Nếu bạn ở khách sạn/nhà nghỉ/homestay làm check-in đàng hoàng, đưa giấy tờ đầy đủ, thì đa phần cơ sở lưu trú sẽ khai báo. Vì nếu họ không khai báo, họ cũng “toang ví” chứ chẳng riêng gì khách.
Theo quy định, cơ sở lưu trú mà không thực hiện thông báo lưu trú thì mức phạt tăng theo số người không khai báo:
Không khai báo cho 1–3 người: có thể bị phạt 2–4 triệu.
Không khai báo cho 4–8 người: có thể bị phạt 4–8 triệu.
Không khai báo cho từ 9 người trở lên: có thể bị phạt 8–12 triệu.
Vậy nên đừng ngạc nhiên vì sao khách sạn hỏi giấy tờ kỹ: họ không tò mò, họ… sợ phạt.

Vì sao Việt kiều hay “dính”? Vì hay ở nhà người thân—mà ai cũng tưởng “người nhà thì khỏi”
Tình huống dễ “hốt ví” nhất thường không phải khách sạn, mà là: về thăm quê, ở nhà cậu mợ dì chú, rồi nghĩ “nhà mình mà”. Thêm một kiểu nữa là thuê căn hộ, chủ nhà ngại thủ tục, hoặc hai bên nghĩ “thôi kệ, có ai kiểm tra đâu”.
Đến lúc có kiểm tra cư trú, hoặc cần giấy tờ hành chính, hoặc khu phố làm rà soát… là bắt đầu câu chuyện: “Ủa sao chưa khai báo?”

Du lịch nay Sài Gòn mai Nha Trang mốt Hà Nội: khai kiểu gì?
Thực tế, nếu bạn đi kiểu du lịch liên tục và ngủ ở khách sạn, thường khách sạn lo khai báo theo từng điểm lưu trú. Bạn chỉ cần làm đúng một việc: check-in đúng quy trình, đưa giấy tờ, đừng “ngại phiền” rồi bỏ qua.
Còn nếu bạn “du lịch bụi phiên bản gia đình”: ngủ nhà người quen mỗi nơi một đêm, thì nên nhắc nhẹ chủ nhà chuyện thông báo lưu trú để khỏi rắc rối.

3 mẹo nhỏ để khỏi bị “hốt ví” oan
Một: ở khách sạn/homestay thì check-in chuẩn, hỏi khéo “anh/chị đã khai báo lưu trú giúp em chưa?” cho chắc.
Hai: ở nhà người thân vài hôm trở lên, nhắc gia đình hỗ trợ thông báo lưu trú; còn ở từ 30 ngày thì tính luôn đăng ký tạm trú cho đúng bài.
Ba: đã có kênh làm trực tuyến (tùy điều kiện tài khoản/địa phương) thì làm sớm cho khỏe, khỏi “để mai tính” rồi mai… quên luôn.

Về thăm quê cho vui, đừng để ví bị “thăm” trước
Về Việt Nam là để thăm nhà, thăm họ hàng, ăn uống cho đã, chứ không ai muốn mở màn chuyến đi bằng màn “đóng học phí hành chính”. Không cần hoảng loạn kiểu “vừa xuống máy bay là bị bế đi”, nhưng cũng đừng chủ quan kiểu “không ai kiểm tra đâu”.
Thời buổi này, thứ đáng sợ nhất không phải ma—mà là quên khai báo rồi bị hốt ví trong im lặng.

Một tấm ảnh, hai lá cờ, và một cái “nóng” tập thể
Mấy hôm nay, dân mạng chuyền tay một bức hình được nói là đăng trên Weibo ngày 21/12/2025: một du khách Trung Cộng đứng ở Hà Nội, phía xa là khu Ba Đình – Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người thì cầm cờ 5 sao, còn chú chó đi cạnh lại mặc áo đỏ… với một ngôi sao vàng.
Và thế là… chưa kịp hỏi “Hà Nội mùa này có lạnh không?”, diễn đàn đã kịp “tăng nhiệt” lên mức… sôi lăn tăn.

Cái khiến nhiều người khó chịu không chỉ là chuyện cờ quạt. Mà là cảm giác bị “đùa cợt biểu tượng”: một bên cờ Tàu phấp phới, một bên áo chó lại gợi liên tưởng tới cờ Việt Cộng. Dù người đăng cố tình hay vô tình, hình ảnh này chạm đúng “dây thần kinh nhạy cảm” của rất nhiều người Việt Cộng.

Dân mạng chia phe: “Ảnh ghép!” vs “Thật hay giả cũng thấy nhột!”

Có người khẳng định luôn: ảnh ghép, ghép còn “lộ”, kiểu “không ai chụp hết” và bảo đăng vậy chỉ làm trò cười. Nhóm này nói thẳng: muốn phẫn nộ thì phẫn nộ cho đúng, chứ phẫn nộ nhầm thì tự mình dâng điểm cho đối phương.

Nhưng cũng có phe khác lại bảo: thật hay ghép không quan trọng bằng việc nó phản ánh một thái độ khinh nhờn, và thái độ đó mới là thứ đáng lo. Có người còn mỉa mai: “Ở nước ngoài, người Việt Cộng vẫy cờ thì hăng lắm; người Trung Cộng vẫy cờ trên đất mình lại im thin thít?”
Thế là câu chuyện từ “một tấm hình” leo thang thành “một bài kiểm tra lòng tự trọng tập thể”—mà đề thi lại do diễn đàn ra đề.

Xen giữa hai phe là nhóm “triết gia bất đắc dĩ”: thôi bỏ qua quá khứ, đừng chia rẽ, “anh em Cộng Sản một nhà”… Nói nghe cũng êm, chỉ tội là cứ hễ nhắc tới Việt–Trung thì lịch sử lại đứng dậy ho khan một tiếng: “Anh em nào? Anh em kiểu gì?”

Vì sao Việt–Trung cứ đụng là nhói? Nhắc nhẹ… biên giới 1979
Muốn hiểu vì sao một tấm hình cờ quạt lại làm người ta bốc hỏa, phải nhìn cái “hành lý lịch sử” mà hai dân tộc mang theo.

Quan hệ Việt–Trung không phải kiểu hàng xóm “sáng chào tối chửi” cho vui. Đây là hàng xóm ở sát vách cả ngàn năm, lúc giao thương, lúc đụng độ, lúc vừa bắt tay vừa… thủ sẵn đồ nghề. Nhiều giai đoạn lịch sử ghi nhận các cuộc chiến tranh, xung đột và tranh chấp kéo dài, để lại tâm lý cảnh giác rất sâu trong xã hội Việt Nam.

Đặc biệt, vết cắt lớn nhất thời hiện đại là chiến tranh biên giới 1979. Nhiều gia đình Việt Nam vẫn còn ký ức về những ngày biên cương rực lửa, những thị xã bị tàn phá, những người lính và dân thường ngã xuống, và các cuộc đụng độ kéo dài nhiều năm sau đó. Khi ký ức ấy còn sống, thì những biểu tượng như quốc kỳ—dù xuất hiện trong ảnh “du lịch”—vẫn có thể trở thành mồi lửa.

Chưa kể những câu chuyện khác như Hoàng Sa 1974, Gạc Ma 1988… càng khiến người Việt nhạy cảm với bất cứ tín hiệu nào giống “thử phản ứng” hoặc “đạp biểu tượng”.

Điều buồn cười nhất là: có thể bức ảnh đúng là ghép. Cũng có thể là thật. Nhưng hiệu ứng của nó thì rất thật: nó kéo cảm xúc lên cao, kéo đám đông chia phe, và kéo cả câu chuyện đi xa khỏi sự thật ban đầu.

Mark Carney đã rút lui khỏi cuộc đàm phán với Trump.

Không phải tạm dừng.
Không phải giảm leo thang.
Mà là rút lui hoàn toàn.

Tất cả các cuộc đàm phán thương mại theo từng lĩnh vực đều bị hủy bỏ cho đến khi Washington ổn định tình hình — thép, nhôm, ô tô, năng lượng, đất hiếm. Chấm dứt. Carney từ chối đánh cược nền kinh tế Canada vào trò chơi may rủi thuế quan từ một nhiệm kỳ tổng thống đầy hỗn loạn. Đây không phải là sự coi thường. Đó là chiến lược.
Thuế quan của Trump không phải là đàm phán — mà là một trò tống tiền bảo kê. Trừng phạt các đồng minh, úp mở về các ngoại lệ, viết lại luật chơi giữa chừng, và gọi đó là đòn bẩy. Carney đã nhìn thấy cái bẫy và bác bỏ nó: không có ngoại lệ, không có thỏa thuận hoảng loạn, không có sự nhượng bộ.

Động thái thực sự? Gộp tất cả mọi thứ vào cuộc thương lượng CUSMA năm 2026. Điều đó tước bỏ đòn bẩy ngắn hạn của Trump, khôi phục thương mại dựa trên luật lệ, tập hợp các đồng minh lại với nhau, và tước đi của ông ta màn kịch về những “chiến thắng” nhất thời. Hỗn loạn sinh sôi nảy nở từ sự ồn ào. Các thể chế vận hành dựa trên cấu trúc. Carney đã chọn sự ổn định.

Canada không hề tuyệt vọng. Chúng ta kiểm soát các khoáng sản quan trọng, các tuyến đường năng lượng sạch, tầm ảnh hưởng ở Bắc Cực và lòng tin quốc tế. Trump cần Canada hơn nhiều so với việc Canada cần những thay đổi tâm trạng của ông ta. Vì vậy, Ottawa đã rút lui.

Không ổn định. Không thỏa thuận.

Đó không phải là kiêu ngạo. Đó là chủ quyền.

Ở một đất nước nơi Internet được canh chừng như cổng thành thời chiến, chuyện “lọt lưới” thường chỉ là vài giây, vài phút, rồi biến mất nhanh như chưa từng tồn tại. Vậy mà đầu tuần này, Kuaishou – một trong những nền tảng video ngắn và livestream phổ biến nhất Trung Quốc, đối thủ lớn của Douyin (TikTok bản nội địa) – lại trải qua một cú trượt vỏ chuối ở quy mô… khiến người ta phải dụi mắt. Khoảng 10 giờ tối thứ Hai, nền tảng này bị tấn công mạng, kéo theo hàng ngàn nội dung thô tục và bạo lực tràn lên livestream suốt khoảng 90 phút. Với hàng trăm triệu người dùng, 90 phút không còn là “sự cố”, mà là một trận động đất cảm xúc. Trên mạng xã hội, có người kêu trời: vừa lướt vào livestream là “toàn porn”; người khác thì than “mắt tôi sắp mù”. Cái sốc nằm ở chỗ: đây là nơi vốn nổi tiếng “quét sạch nhanh – gọn – lẹ”, vậy mà đêm đó, dòng chảy nội dung bẩn lại tuôn như nước vỡ bờ.

Kiểm duyệt chặt vẫn thủng: vì sao lại có chuyện khó tin?
Kuaishou sau đó lên tiếng, nói đây là cuộc tấn công từ các “ngành ngầm và xám” – cách gọi những hệ sinh thái làm ăn phi pháp hoặc lưng chừng pháp lý, chuyên lợi dụng Internet để kiếm lợi. Họ cho biết đã báo cảnh sát và ứng dụng dần trở lại bình thường. Nghe thì giống một bản thông cáo quen thuộc: sự cố – khắc phục – trấn an. Nhưng điểm làm dư luận băn khoăn là: Trung Quốc có hệ thống kiểm soát nội dung rất mạnh, lại có xác thực danh tính thật, có tường lửa lớn chặn vô số trang web nước ngoài, khiêu dâm còn là nội dung bất hợp pháp… vậy “đội quân” kia chui vào bằng cửa nào, chạy rầm rập suốt 90 phút bằng cách nào? Câu trả lời (theo phía truyền thông nhà nước và các chuyên gia được trích dẫn) nằm ở hai chữ: tự động hóa.

AI + bot: “đánh máy bằng máy”, con người không kịp trở tay
Truyền thông nhà nước đưa tin vụ tấn công có yếu tố AI: kẻ gây ra đã vượt hệ thống an ninh, xâm nhập dữ liệu người dùng và triển khai khoảng 17.000 tài khoản bot để đồng loạt phát nội dung đồi trụy và bạo lực, làm tê liệt dịch vụ livestream. Một chuyên gia an ninh mạng cho rằng quy mô thiệt hại phần lớn đến từ “tấn công tự động”: dùng công cụ đăng ký tài khoản hàng loạt, điều khiển mạng bot, đẩy nội dung bị cấm ra ngoài trong vài giây – nhanh hơn rất nhiều so với mô hình phòng thủ truyền thống vốn còn dựa vào rà soát thủ công và phản ứng theo từng trường hợp. Nói nôm na: khi bên tấn công chạy “xe máy”, bên phòng thủ vẫn đang… dắt bộ, thì chuyện kẹt xe là đương nhiên. Và đúng lúc ấy, “90 phút” trở thành khoảng thời gian đủ dài để hàng trăm triệu người chứng kiến một cú vỡ trận hiếm thấy.

Hậu chấn: cổ phiếu lao dốc và cái bóng của luật “nội dung tục”
Sự cố không chỉ dừng ở cú sốc thị giác. Cổ phiếu niêm yết tại Hồng Kông của công ty cũng bị ảnh hưởng, có lúc giảm mạnh trong ngày giao dịch sau đó. Và câu chuyện lại càng nóng vì nó xảy ra đúng lúc Trung Quốc đang có tranh luận dữ dội quanh một sửa đổi pháp luật liên quan đến việc siết chặt và tăng mức phạt đối với hành vi lan truyền nội dung “tục” trên Internet. Một số thông tin lan truyền khiến nhiều người hiểu rằng “gửi hình ảnh/video nhạy cảm cho bạn bè, thậm chí vợ/chồng trong chat riêng cũng thành tội”, tạo làn sóng phản ứng mạnh. Sau đó, CCTV phải lên tiếng giải thích: cách hiểu “gửi cho bạn bè là phạm tội” là diễn giải sai; một luật sư được trích dẫn nói rằng hành vi đó vốn đã “về mặt kỹ thuật” là trái luật từ trước, nhưng thực tế thường không bị xử lý nếu không có ai tố cáo. Trong khi đó, một bình luận gia có tiếng lại công khai phản đối kiểu quản trị “quét sạch mọi thứ liên quan tình dục”, cho rằng ở tầng quản trị xã hội cơ sở, coi mọi nội dung gợi ý mập mờ là thứ phải triệt tiêu hoàn toàn chưa chắc là đúng.

Một nghịch lý hiện đại: tường cao, khóa chặt, nhưng vẫn có lúc… vỡ toang
Vụ Kuaishou giống như một khoảnh khắc “lộ bug” của thời đại: nơi kiểm soát càng chặt, người ta càng tin rằng mọi thứ luôn nằm trong khuôn, thì chỉ cần một cú thủng bất ngờ cũng đủ làm xã hội hoang mang. Nó cũng nhắc một điều lạnh gáy: không gian mạng bây giờ không chỉ là cuộc chiến “người với người”, mà là cuộc chiến “máy với máy”. Khi bên xấu dùng tự động hóa và AI để phóng nội dung ra như súng liên thanh, hệ thống nếu vẫn dựa nhiều vào con người và phản ứng chậm sẽ bị kéo lê. Và trong một đất nước coi trật tự mạng là ưu tiên hàng đầu, 90 phút ấy không chỉ là “mắt muốn mù” như lời than của cư dân mạng, mà còn là lời cảnh báo: an ninh mạng không phải thứ có thể yên tâm mãi chỉ nhờ hàng rào cao.

Năm 2025, Sài Gòn nhận 10,5 tỷ USD kiều hối – con số được mô tả là cao nhất từ trước tới nay. Ngày 30/12 dẫn lời bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân Hàng Nhà Nước Chi Nhánh Khu Vực 2, cho biết lượng kiều hối này tăng 10,5% so với năm 2024. Chín tháng đầu năm, kiều hối về Sài Gòn đã đạt 7,94 tỷ USD, chiếm khoảng 60% tổng kiều hối về Việt Nam. Nghĩa là chỉ trong ba tháng cuối năm, dòng tiền tăng thêm khoảng 2,5 tỷ USD – vừa được giải thích là phục vụ tiêu dùng, vừa bổ sung vốn cho sản xuất-kinh doanh.

Nhưng kỷ lục đôi khi không chỉ là tiếng pháo hoa. Nó cũng có thể là… tiếng gõ cửa của nỗi lo.

10,5 tỷ USD: con số “đẹp” và cái bóng phía sau

Nếu chỉ nhìn thống kê, đây là một “mùa bội thu” ngoại tệ. Nguồn tiền đến từ Châu Á (50%), Châu Mỹ (30%), Châu Âu (9%), Úc (8,4%). Đáng chú ý, kiều hối từ Châu Phi tăng hơn 150%, chiếm khoảng 2% – một chi tiết nhỏ nhưng gợi nhiều câu hỏi về những dòng người đi xa, và những điểm đến mới của lao động Việt.

Về phía cơ quan quản lý, bà Liên lý giải dòng kiều hối tăng là nhờ thành phố “năng động, sáng tạo”, được hỗ trợ bởi “kinh tế vĩ mô ổn định, chính sách tỷ giá linh hoạt, mặt bằng lãi suất ổn định.” Nghe rất đúng bài bản.

Nhưng đời sống ngoài kia lại thường không nói bằng “bài bản”.

Vì sao càng khó… kiều hối càng đổ về?

Trong rất nhiều cuộc trò chuyện dân gian, người ta không gọi kiều hối là “nguồn lực”, mà gọi thẳng: tiền cứu nguy.

Khi thất nghiệp lan rộng, vật giá leo thang, người ta thắt lưng buộc bụng. Và khi trong một thành phố mà “cứ hai gia đình có ít nhất một người đang ở nước ngoài” (như cách nhiều người cảm nhận), thì kiều hối không còn là chuyện “gửi thêm cho vui”, mà thành miếng cơm manh áo: tiền nhà, tiền học, tiền thuốc, tiền nợ, tiền duy trì một cuộc sống tối thiểu để khỏi trượt dài.

Nhiều bình luận trên mạng cũng xoáy vào điểm này: phần lớn kiều hối đến từ xuất khẩu lao động – những người đi làm xa, gửi về cho gia đình, chứ không phải gửi “cho ai” khác. Có người nói thẳng: gửi về là để cha mẹ sống đỡ khổ, chứ trong nước có mấy ai dám đem tiền về kinh doanh giữa rủi ro bủa vây.

Kỷ lục kiều hối, theo cách đó, đôi khi là bản đồ của… thiếu thốn.

Đô la không thù địch: nó đang gánh điều gì?

Một ý kiến khá phổ biến là: nếu không có kiều hối – tức đô la thật chảy về – thì áp lực tỷ giá sẽ nặng hơn. Dân mạng nói kiểu “mộc”: không có đô la gửi về, biết đâu đổi 30 ngàn mới được 1 USD. Câu nói có thể phóng đại, nhưng tâm trạng thì rất thật: ngoại tệ là cái phao.

Khi một nền kinh tế cần ngoại tệ để cân bằng nhập khẩu, trả nợ, giữ ổn định thị trường tiền tệ… thì kiều hối trở thành nguồn bù đắp đáng kể. Và thế là có nghịch lý chua chát: càng nhiều người phải đi xa, dòng đô la càng dày, bề mặt ổn định càng dễ giữ.

Ổn định… đôi khi được dựng lên bằng những chuyến bay một chiều của lao động.

Không ít người nhắc: kiều hối chảy vào gia đình là chính – giúp tăng sức mua, trang trải sinh hoạt, cứu những khoản thiếu hụt. Nhưng cũng có bình luận bức xúc về cảm giác “bị ép giá”, bị thiệt thòi khi đổi tiền, hoặc về chuyện đồng tiền mồ hôi đã bị trừ phí, trừ thuế nơi xứ người, về tới quê nhà lại phải “chịu thêm” đủ kiểu hao hụt.

Ở chiều ngược lại, cũng xuất hiện những lời mỉa mai, công kích, quy chụp nhau theo phe phái – kiểu “ai gửi, ai không gửi.” Những câu đó ồn ào, nhưng rốt cuộc vẫn không thay đổi một sự thật giản dị: khi cha mẹ ở nhà thiếu, con cái ở xa sẽ gửi. Không phải vì khẩu hiệu, mà vì ruột thịt.

Và thế là kỷ lục kiều hối vừa có ánh sáng của tình thân, vừa có cái bóng của bất an: nếu trong nước đủ sống, đủ làm, đủ an toàn cho đồng tiền, liệu dòng gửi về có phải “căng” đến vậy không?

Kỷ lục đáng mừng… hay tín hiệu đáng sợ?

10,5 tỷ USD có thể là “thành tích” trên báo cáo. Nhưng với nhiều gia đình, đó là một chiếc phao bắt buộc. Nó nói rằng Sài Gòn vẫn là nơi gom dòng tiền, nơi nhu cầu tiêu dùng lớn, nơi người thân còn trông vào nhau để chống chọi. Nó cũng nói rằng xuất khẩu lao động và người Việt xa xứ đang âm thầm gánh một phần áp lực của nền kinh tế bằng mồ hôi, bằng tuổi trẻ, bằng những năm tháng sống xa nhà.

Nên nếu hỏi “nguyên nhân rùng rợn” đằng sau kỷ lục kiều hối là gì, có lẽ câu trả lời không nằm trong một khẩu hiệu đẹp. Nó nằm trong một bức tranh rất người: khi đời sống chật vật, người ta phải dựa vào người thân ở xa. Và khi một thành phố phải sống nhờ những phong bì đô la từ nửa vòng trái đất, kỷ lục ấy… vừa là tin vui, vừa là tiếng thở dài.

Không ai có quyền chê cười nước mắt của người khác. Khoảnh khắc Tăng Thanh Hà nghẹn ngào tiễn biệt chú chó đã gắn bó hơn một thập kỷ, nếu nhìn bằng trái tim của người từng nuôi thú cưng, thì đó là một nỗi đau thật sự: mất một sinh linh nhỏ bé từng nằm trong nhịp thở của gia đình, từng đi qua những ngày vui buồn, từng “ngồi đó” chứng kiến cả một đoạn đời. Thương tiếc, bàng hoàng, thậm chí khóc òa—đều là phản xạ tự nhiên, và cũng là một dạng tử tế.

Vấn đề không nằm ở giọt nước mắt, mà nằm ở cách người ta biến giọt nước mắt ấy thành một “chuỗi sự kiện” để khai thác. Ròng rã mấy ngày, hàng ngàn tờ báo Việt Cộng thi nhau bày ra đủ kiểu tít như thể tin này đang “rung chuyển năm châu”: bật khóc tiễn biệt, chia buồn, tình hình hiện tại, tái xuất sau nỗi buồn, lộ diện tươi tắn sau chia tay cún cưng… Một câu chuyện riêng tư, đáng được để yên trong sự lặng, bỗng bị kéo ra giữa chợ đông, bị bẻ thành nhiều lát mỏng, mỗi lát một tiêu đề—để bán.

Khi tài chính cũng… “phân ưu”
Đáng nói là ngay cả trang thông tin chuyên về tài chính Việt Cộng cũng nhập cuộc với những bài kiểu “chia buồn”, “tình hình hiện tại…”. Người đọc giật mình: Ủa, tưởng có biến cố kinh tế, hay một cú rơi cổ phiếu của “chủ tịch” nào đó—hóa ra là một chú chó. Rồi đến cả báo Văn hoá Việt Cộng cũng dành bài dài. Thế mới thấy: khi guồng máy chạy theo lượt xem đã trơn tru, đề tài nào cũng có thể được “đánh bóng” thành sự kiện, miễn là có gương mặt nổi tiếng để cắm vào.

Đỉnh cao “tác nghiệp”: theo sát từng động thái
Từ đây mới lộ ra cái kệch cỡm: không chỉ đưa tin, mà còn “theo dõi”—không chỉ kể chuyện, mà còn “đeo bám” mọi biểu cảm, mọi khoảnh khắc lộ diện, mọi dấu hiệu “tươi tắn” hay “u buồn”. Người ta thậm chí còn mỉa mai: giá như báo chí tường thuật trực tiếp “đám tang” như cách từng phút cập nhật một trận chung kết bóng đá, thì chắc cả trăm triệu người cũng được mời vào… thương tiếc tập thể. Nghe chua chát, nhưng nó chạm đúng tâm lý công chúng: không phải ai cũng khóc vì câu chuyện, mà nhiều người bực vì cách câu chuyện bị vắt kiệt.

Trên mạng, bình luận bùng nổ theo hai dòng cảm xúc đối nghịch: một phía vẫn chia sẻ sự đồng cảm với người nuôi thú cưng, phía còn lại thì châm biếm báo chí “cạn vốn”, “hết chuyện”, “tin nhảm nhí mà cũng tường thuật”, thậm chí đặt câu hỏi về sự lệch pha: thiên tai, tai nạn, những phận người nghèo khổ… đôi khi không được bám sát bằng một câu chuyện showbiz. Nhiều lời lẽ đi quá đà cũng xuất hiện—và đó lại là một dấu hiệu khác của thời đại: khi truyền thông làm quá, đám đông đáp lại bằng sự cay nghiệt.

Rốt cuộc, chuyện đáng buồn nhất không hẳn là một chú chó ra đi. Đáng buồn hơn là việc nỗi buồn riêng tư bị biến thành “mỏ view” công khai, rồi kéo theo một cuộc đua tiêu đề như thể xã hội không còn gì quan trọng để nói. Thú cưng có thể là một thành viên trong gia đình—điều đó xứng đáng được tôn trọng. Nhưng báo chí, nếu còn muốn giữ phẩm giá nghề nghiệp, cũng cần biết điểm dừng: có những mất mát nên được tiễn bằng sự im lặng vừa đủ, chứ không phải bằng một “series nhiều tập” câu view đến mức khiến người ta… ngán ngẩm.

Việc một nữ công dân Việt Nam thiệt mạng trong một cuộc truy quét người lao động nhập cư ở thành phố Daegu làm dấy lên lo ngại về những bất cập trong chính sách thị thực của Hàn Quốc.

Báo The Korea Herald của Hàn Quốc dẫn lại thông tin từ giới chức địa phương cho hay, Vũ Tú Anh, 25 tuổi, đã tử vong tại sân của một nhà máy phụ tùng ô tô ở Daegu vào ngày 28/10.

Cô bị ngã từ tầng ba của tòa nhà trong lúc đang lẩn trốn đợt truy quét lao động nhập cư bất hợp pháp của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Theo tìm hiểu của BBC News Tiếng Việt, tính đến hôm 17/12, báo chí Việt Nam chưa đưa tin về vụ việc này. Trong khi đó, cái chết của cô đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích dữ dội về các quy định thị thực tại Hàn Quốc.

Nhiều ý kiến cho rằng những quy định khắt khe này đang đẩy các du học sinh quốc tế vào thế khó, khiến họ có rất ít lựa chọn việc làm hợp pháp để tự trang trải cuộc sống sau khi tốt nghiệp, theo The Korea Herald.

Thực hư ra sao?

Theo tờ SCMP tại Hong Kong, Tú Anh tốt nghiệp chuyên ngành thương mại quốc tế tại Đại học Keimyung ở Daegu, thành phố lớn thứ tư của Hàn Quốc. Dù đã có visa D-10 (diện tìm việc làm), cô vẫn gặp rất nhiều khó khăn và chưa tìm được công việc đúng chuyên môn.

Thông tin từ Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh Hàn Quốc cho thấy, thị thực D-10 chỉ cho phép người lao động làm thêm trong một số lĩnh vực chuyên môn nhất định, trong đó không bao gồm các công việc chân tay.

Để chuyển sang làm chính thức và đủ điều kiện xin thị thực E-7 (diện lao động có tay nghề), ứng viên bắt buộc phải tìm được các vị trí công việc chuyên môn tương ứng.

Theo SCMP, để trang trải cuộc sống, Tú Anh buộc phải chấp nhận làm việc tại một nhà máy ở Daegu.

Tuy nhiên, cô chỉ làm ở đây được hai tuần thì cơ quan quản lý xuất nhập cảnh ập vào nhà máy và tiến hành truy quét.



Việc cô làm việc trái phép diễn ra đúng vào thời điểm Bộ Tư pháp Hàn Quốc đang đẩy mạnh các đợt truy quét người cư trú bất hợp pháp nhằm thắt chặt an ninh trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh APEC vào cuối tháng 10.

Từ ngày 29/10 đến 1/11, Chủ tịch nước Lương Cường đã dự Hội nghị APEC, nhưng không có thông tin nào công khai về việc liệu chính quyền Việt Nam, bao gồm Đại sứ quán Việt Nam tại Hàn Quốc, có đề cập vụ việc này với quốc gia sở tại.

Theo tờ Hankyoreh của Hàn Quốc, lý do được đưa ra cho các đợt truy quét này là để bắt giữ những người nước ngoài đang "xâm phạm cơ hội việc làm của người dân Hàn Quốc" và "đe dọa đến sự an toàn của họ".

Theo báo cáo từ công ty cung cấp thông tin thị trường ICEF Monitor, tổng số du học sinh quốc tế tại Hàn Quốc đã vượt ngưỡng 305.000 người tính đến tháng 8/2025.

Con số này đã vượt mục tiêu sớm hai năm so với kế hoạch của chính phủ Hàn Quốc trong việc thu hút 300.000 sinh viên quốc tế vào năm 2027.

Tranh cãi về thị thực và công lý?

"Tú Anh đã ra đi, nhưng cái chết của con tôi sẽ không vô ích," ông Vũ Văn Sung, cha của nạn nhân, chia sẻ với tờ The Korea Herald tại buổi lễ tưởng niệm cô vào hôm 14/12.

"Tôi mong muốn chính phủ sẽ điều tra thấu đáo vụ việc này và hy vọng các bạn du học sinh cũng như người nhập cư sau này sẽ không còn phải chịu những thiệt thòi liên quan đến vấn đề thị thực."

Vẫn theo tờ The Korea Herald, Bộ Tư pháp – cơ quan giám sát chính sách xuất nhập cảnh – tuyên bố họ không chịu trách nhiệm về cái chết của cô, với lập luận rằng vụ việc xảy ra sau khi cuộc truy quét đã kết thúc.

Ngược lại, những người lên tiếng chỉ trích vụ việc đang yêu cầu chính quyền công khai các đoạn phim từ camera giám sát an ninh để phục vụ một cuộc điều tra minh bạch hơn.

Tuần trước, các nhà hoạt động lao động ở Hàn Quốc đã gửi đơn kiến nghị lên Ủy ban Quốc gia về Quyền con người Hàn Quốc, yêu cầu mở một cuộc điều tra bắt buộc đối với vụ việc này.

Bà Kim Hee-jeong, một nhà hoạt động vì quyền lợi lao động tại Daegu, nói với The Korea Herald: "Có thể cô ấy đã quá lo sợ về việc bị trục xuất hoặc mất cơ hội học lên cao học khi đang chuẩn bị để đi tiếp con đường học tập tại Hàn Quốc. Từng một lần phải đối mặt với đợt truy quét của cơ quan xuất nhập cảnh trước đó, nỗi sợ hãi trong cô có lẽ lớn hơn bất kỳ ai khác."

Đại diện Chi nhánh Tổng Liên đoàn Lao động Hàn Quốc (KCTU) tại Daegu cho rằng vụ việc của Vũ Tú Anh là "một lời cảnh báo nghiêm trọng về hậu quả của các chiến dịch truy quét bạo lực đối với người lao động nhập cư" đang được chính phủ Hàn Quốc triển khai trong thời gian gần đây, theo trang web chính thức của Hội người Việt Nam tại Jeonnam - Gwangju hồi cuối tháng 10.

Jang Young-ook, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Chính sách Kinh tế Quốc tế Hàn Quốc nêu ý kiến trên tờ Hankyoreh hôm 12/12 rằng nếu diện thị thực tìm việc làm D-10 cho phép người lao động tham gia vào lĩnh vực sản xuất, Tú Anh "đã không cảm thấy cần phải tháo chạy để trốn tránh đợt truy quét."

"Nếu chúng ta tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những người nước ngoài đáp ứng đủ các điều kiện cụ thể được gia hạn hoặc chuyển đổi visa, đồng thời mở rộng phạm vi các hoạt động được phép, tình trạng cư trú bất hợp pháp chắc chắn sẽ giảm bớt," ông Jang nói thêm.

Một lời tiễn biệt cho người lính Thủy Quân Lục Chiến
Có những cuộc ra đi không ồn ào, không kèn trống, nhưng để lại khoảng trống rất sâu.
U.S. Marine (retired) Master Sergeant Shane Nguyen – một người lính Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ – đã khép lại hành trình của mình vào ngày 10/10/2025, hưởng thọ 53 tuổi.

Không phải tiếng súng, không phải chiến trường… mà là một “mặt trận” khác, lặng lẽ và dai dẳng, đã kéo ông đi xa.

Căn bệnh giai đoạn cuối và cuộc chạy nước rút của số phận
Theo thông tin được chia sẻ trên một trang gây quỹ do đồng đội đứng ra lập vào 24/9/2025, ông Shane Nguyen được chẩn đoán mắc một căn bệnh nan y giai đoạn cuối, và điều đáng sợ là nó tiến triển rất nhanh.

Cuối tháng 9, ông đã được cho về nhà để bước vào giai đoạn chăm sóc hospice – kiểu chăm sóc dành cho những người bệnh nặng, nơi mục tiêu không còn là “chữa khỏi” nữa, mà là giúp họ được nhẹ nhàng, được bình an, được ở cạnh gia đình trong những ngày cuối.

Chỉ vài tuần sau, ông ra đi.

Cáo phó: “sau một thời gian bệnh kéo dài”
Cáo phó đăng trên hệ thống Dignity Memorial (John M. Taylor Funeral Home, Annapolis, Maryland) xác nhận ông qua đời ngày 10/10/2025, và ghi rõ: ông mất “sau một thời gian bệnh kéo dài.”

Không có những mô tả chi tiết về bệnh danh, không có những thuật ngữ y khoa lạnh lùng. Chỉ là một câu gọn, như cách nhiều gia đình chọn để giữ lại phần riêng tư cho người đã khuất.

Một chi tiết gợi mở, nhưng không phải kết luận
Cáo phó không nêu tên bệnh cụ thể. Tuy nhiên, có một chi tiết đáng chú ý: gia đình gợi ý thay vì gửi hoa, có thể quyên góp cho Melanoma Research Foundation.

Điều này gợi ý căn bệnh có thể liên quan đến melanoma (ung thư da), nhưng cần nói rõ: đây không phải là xác nhận trực tiếp về nguyên nhân tử vong – chỉ là một dấu vết nhỏ trong cách gia đình chọn nơi để gửi gắm lòng tri ân.

Khi người lính thắng nhiều trận, vẫn có trận không thể thắng
Có những người lính đã quen với kỷ luật, quen với gian khổ, quen với việc đứng thẳng giữa gió lớn. Nhưng có những “kẻ thù” không mang quân phục, không xuất hiện trên bản đồ tác chiến, và tấn công cơ thể theo cách âm thầm nhất.

Master Sergeant Shane Nguyen đã đi hết chặng đường của một đời phục vụ.
Và ở chặng cuối, ông vẫn chiến đấu – chỉ khác là lần này, chiến trường nằm trong chính cơ thể mình.

Xin được cúi đầu tiễn biệt.
Cầu mong ông yên nghỉ.

Một bức ảnh – hai cách kể: và người ta đã bị dẫn dắt suốt nhiều năm
Có những tấm ảnh chỉ cần xuất hiện một lần là đủ “đóng đinh” vào ký ức tập thể. Và cũng có những tấm ảnh… càng nổi tiếng càng dễ bị bẻ lái.
Trong số đó, bức hình đen trắng chụp cảnh chen chúc lên trực thăng những ngày cuối tháng 4/1975 là một ví dụ kinh điển: ai muốn nói gì cũng được, miễn ghép thêm một câu chú thích cho… đã miệng.

Nhiều người Việt lớn lên trong không khí tuyên truyền một chiều nên quen nhìn lịch sử bằng “phụ đề soạn sẵn”. Thế là những người chạy loạn bị gọi bằng đủ thứ nhãn miệt thị như “đu càng”, “ba que”… và câu chuyện phía sau một tấm ảnh trở thành cái cớ để cười cợt, để chửi bới, để kết án cả một số phận.

Nhưng ảnh thì không biết nói dối. Chỉ có người ta cố tình bắt nó “nói theo kịch bản”.

Bối cảnh lịch sử: ngày 29/4/1975 và cuộc tháo chạy mang tên Frequent Wind
Theo thông tin được chia sẻ rộng rãi, bức ảnh nổi tiếng này do phóng viên người Hà Lan Hubert van Es (làm việc cho UPI) chụp từ khoảng cách vài dãy nhà bằng ống kính tiêu cự dài.
Thời điểm được nhắc tới là ngày 29/4/1975, chỉ một ngày trước khi Sài Gòn sụp đổ.
Địa điểm là tòa nhà số 22 Lý Tự Trọng (tên cũ đường Gia Long), một khu chung cư gắn với nhóm nhân sự Mỹ (USAID và một số người thuộc mạng lưới tình báo).
Toàn bộ khung cảnh nằm trong Chiến dịch Frequent Wind (Gió Lốc) – chiến dịch di tản bằng trực thăng lớn nhất lịch sử khi đó, ưu tiên đưa người Mỹ và những người Nam Việt Nam có liên quan rời khỏi thành phố trong tình thế rối như tơ vò.

Nói nôm na: đó không còn là “trật tự hàng lối” nữa, mà là cuộc chạy đua với thời gian. Và trong cuộc chạy đua ấy, con người dễ biến thành… cái bóng của hoảng loạn.

Người trong vòng tròn đỏ: Stuart Herrington và “vai phụ” bị hiểu nhầm nhất bức ảnh
Theo phần chú giải đang được lan truyền, người đàn ông bị khoanh đỏ là Stuart Herrington, khi đó là một đại úy tình báo Lục quân Hoa Kỳ (về sau nghỉ hưu với quân hàm đại tá).
Trong khoảnh khắc được chụp lại, ông được mô tả là đang đứng trên nóc tòa nhà, hỗ trợ người di tản trèo lên chiếc UH-1 Huey. Nhiều người từng tưởng đây là nóc Đại sứ quán Mỹ, nhưng câu chuyện phổ biến cho rằng thực tế là tại tòa chung cư của USAID gần đó.

Điểm khiến bức ảnh “bốc khói” suốt bao năm nằm ở một chi tiết: cú đấm.
Có một người đàn ông cố chen lấn, xô đẩy, tìm cách vượt lên trước giữa cảnh hỗn loạn. Và trong cách kể được chia sẻ, Herrington đã đấm thẳng vào mặt người đó để chặn hành vi lấn ép, đặc biệt khi xô vào người già và trẻ em.

Thế rồi, tuyên truyền xuất hiện như một “nhà biên kịch”: họ bẻ câu chuyện sang hướng khác, gán cú đấm ấy thành “đấm người lính VNCH” để bôi nhọ, để chế giễu, để đóng mác cả một tập thể.

Nhưng theo lời kể được lan truyền tiếp, chính Herrington về sau đã đính chính rằng cú đấm đó không phải nhắm vào “người lính VNCH” như cách tuyên truyền dựng lên, mà nhắm vào một kẻ trà trộn (bị gọi là “Việt cộng nằm vùng”) đang cố lách vào đám đông để tìm đường chạy sang Mỹ.

Một cú đấm – hai câu chuyện. Và câu chuyện nào được “phát loa” mạnh hơn thì… thắng.

Sau 40 năm: điều còn lại không phải cú đấm, mà là bài học về cách người ta đánh tráo lịch sử
Bức ảnh đi khắp thế giới không chỉ vì giá trị thời sự của ngày cuối cùng, mà còn vì nó bị biến thành biểu tượng cho một cuộc tranh cãi kéo dài nhiều thập kỷ.
Theo cách kể nói trên, sau khoảng 40 năm, khi những lời giải thích và đính chính được nhắc lại, bức ảnh ấy như được “trả về đúng chỗ”: không phải công cụ để sỉ nhục người thua cuộc, càng không phải cái cớ để chụp mũ VNCH bằng vài câu chú thích ác ý.

Rốt cuộc, cái đáng nhớ nhất từ tấm hình không phải là một nắm đấm.
Mà là khoảnh khắc lịch sử khi một thành phố rơi vào hỗn loạn, con người bấu víu vào hy vọng mong manh, và sự thật… có thể bị bóp méo chỉ bằng một câu tuyên truyền.

Và nếu có “minh oan” nào đáng giá, thì đó là minh oan cho một điều rất giản dị:
người ta đã chạy không phải vì hèn, mà vì còn muốn sống – và muốn bảo vệ gia đình mình trong cơn bão của thời cuộc.
Nguồn ảnh Dat Luong

Tỷ lệ bị tịch thu nhà tiếp tục có chiều hướng gia tăng trên khắp nước Mỹ, khi nhiều chủ nhà đang chật vật trước chi phí sinh hoạt cao hơn và sự bất ổn về kinh tế ngày càng lớn hơn, theo số liệu thống kê mới nhất được cho công bố từ ATTOM, tố chức hàng đầu về số liệu thống kê về đất đai, địa ốc và nhà ở.

Tạp chí Newsweek cũng cho hay, trong tháng 11/2025, nước Mỹ đã ghi nhận có tổng cộng 35,651 cơ sở địa ốc có hồ sơ bị tịch thu, bao gồm thông báo bị vỡ nợ, đã được lên lịch cho đấu giá hoặc ngân hàng cho thu hồi nhà.

Một căn nhà bị ngân hàng cho tịch thu. (Ảnh minh họa: JIM WATSON/AFP via Getty Images)
Tịch thu nhà (home foreclosure) chỉ xảy ra khi người vay không còn đủ khả năng để trả tiền vay mua nhà đúng thời hạn và tài sản bị ngân hàng hoặc tổ chức cho vay cho thu hồi. Việc số lượng hồ sơ bị tịch thu trên toàn quốc tăng lên, kể cả khi chưa hoàn tất quy trình cho tịch thu, đã phản ảnh rõ một thị trường nhà ở Mỹ đang gặp nhiều khó khăn, khi có nhiều chủ nhà phải gánh chịu áp lực về tài chính đáng kể.

Theo báo cáo mới nhất của Ngân Hàng Dự Trữ Liên Bang New York, tổng số nợ tiêu dùng tại Mỹ hiện ở mức cao kỷ lục, tăng thêm 197 tỷ USD chạm đến mức 18,500 tỷ USD trong quý thứ ba năm 2025 này.

Dù tỷ lệ trễ hạn vay nợ mua nhà vẫn giữ ở mức 3% trong tháng Chín, nhưng theo số liệu mới nhất từ Cotality, đà tăng của các vụ tịch biên nhà cho thấy người vay nợ đang ngày càng khó theo kịp các khoản thanh toán vay tiền mua nhà.

Trên toàn quốc, cứ mỗi 3,992 căn nhà thì có 1 căn bị nộp hồ sơ cho tịch thu trong tháng Mười Một, theo ATTOM.

Năm tiểu bang có tỷ lệ tịch thu tồi tệ nhất gồm có:
1/ Delaware: 1 trên mỗi 1,924 căn
2/ South Carolina: 1 trên mỗi 1,973 căn
3/ Nevada: 1 trên mỗi 2,373 căn
4/ New Jersey: 1 trên mỗi 2,511 căn
5/ Florida: 1 trên mỗi 2,565 căn

Xét về số vụ bắt đầu quy trình tịch thu này, tức những căn nhà mà bên cho vay đã chính thức khởi động thủ tục để tịch thu, nước Mỹ đã ghi nhận có 23,720 trường hợp trong tháng Mười Một vừa qua.

Các tiểu bang có số vụ nhà bị tịch thu cao nhất là:
1/ Florida: 2,819 vụ
2/ Texas: 2,612 vụ
3/ California: 2,090 vụ
4/ New York: 1,146 vụ
5/ Illinois: 1,075 vụ

Đối với các vụ tịch thu nhà đã hoàn tất, tức là căn nhà đã bị ngân hàng cho thu hồi, các tiểu bang đứng đầu gồm có

1/ Texas: 546 vụ
2/ California: 314 vụ
3/ Florida: 311 vụ
4/ Pennsylvania: 291 vụ
5/ Illinois: 223 vụ

Trên phạm vi toàn quốc, số vụ tịch thu nhà trong tháng Mười Một đã tăng lên 26% so với cùng thời kỳ vào năm 2024 trước đây.

Ông Rob Barber, CEO của ATTOM, cho biết trong bản báo cáo: "Tháng Mười Một đánh dấu tháng thứ chín liên tiếp có hoạt động tịch thu nhà tăng cao hơn so với cùng thời kỳ năm trước, cho thấy một xu hướng đã dần hình thành xuyên suốt trong năm 2025".

Ông còn cho biết thêm: "Số vụ bắt đầu cho tịch thu tăng 17% so với năm ngoái và số vụ tịch biên đã hoàn tất tăng 26%. Dù các con số này cho thấy đà tăng tiếp diễn, tuy nhiên tổng khối lượng vẫn thấp hơn nhiều so với các mức cao điểm trong lịch sử. Số liệu cho thấy thị trường vẫn đang trong quá trình bình thường hóa, khi một bộ phận chủ nhà phải đối mặt với chi phí nhà ở cao hơn và áp lực kinh tế đã có nhiều sự thay đổi xấu".

Bà Hannah Jones, chuyên gia phân tích kinh tế cao cấp của Realtor.com, có nhận định: "Áp lực cho tịch thu tác động nặng nề nhất ở tại những tiểu bang hoặc quận hạt có nguồn ngân sách eo hẹp và khả năng tài chính thấp của nhiều gia đình. Tiểu bang New Jersey có thể nhạy cảm hơn với các cú gió ngược kinh tế, đặc biệt ở những khu vực nơi người ta đã phải mua nhà với lãi suất cao".

Bà Molly Boesel, kinh tế gia trưởng của Cotality, cho biết: "Tỷ lệ trễ hạn trả tiền vay nợ trên toàn quốc nhìn chung vẫn khá ổn định trong năm và trong quý vừa qua. Dù vậy, con số này vẫn cao hơn mức thấp kỷ lục được ghi nhận vào giữa năm 2024. Ngay cả như vậy, tỷ lệ trễ hạn hiện vẫn thấp so với lịch sử, chỉ bằng khoảng 1/4 mức đỉnh trong cuộc Đại khủng hoảng".

Bà cho biết thêm: "Tuy bề ngoài thị trường vẫn có vẻ ổn, nhưng bên dưới đang xuất hiện những dấu hiệu khá căng thẳng. Một số người vay khi đã trễ hạn trả nợ thì gặp khó khăn trong việc theo kịp đà trở lại, và dần rơi vào các giai đoạn trễ hạn nghiêm trọng hơn. Điều này thể hiện rõ nhất ở cấp độ các khu vực đô thị, nơi mà tỷ lệ các khu vực có mức trễ hạn tổng quát gia tăng đã giảm từ 70% vào tháng 9 năm 2024 xuống còn 48% vào tháng 9 năm 2025".

Theo ATTOM, tháng Mười Một là tháng thứ chín liên tiếp mà các hoạt động cho tịch thu nhà gia tăng tại Mỹ.

Khi đà tăng giá nhà tuy có phần chậm lại và doanh số bán nhà tiếp tục bị suy giảm, tỷ lệ tịch biên có nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục gia tăng trong những tháng sắp tới.

Chỉ ít giờ nữa là sang năm mới 2026. Ở Texas, năm mới không chỉ mang theo pháo hoa và lời chúc, mà còn kèm một “gói luật” mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Những thay đổi này chạm thẳng vào đời sống hàng ngày của cộng đồng người Việt: từ di trú, làm ăn buôn bán, thuê – cho thuê nhà, cho tới chuyện dữ liệu cá nhân và trí tuệ nhân tạo (AI).

Dưới đây là bản tóm lược dễ hiểu, để bà con nắm cho chắc, tránh lúng túng khi luật đã “chạy”.

1) Siết chặt thực thi di trú: Sheriff buộc phải hợp tác với ICE
Theo Senate Bill 8, tất cả Cảnh sát trưởng (Sheriff) tại các hạt của Texas bắt buộc phải hợp tác với ICE. Các nhà tù địa phương phải thực hiện lệnh giam giữ liên bang đối với những người đang bị giữ mà có nghi vấn về tình trạng di trú.

Điểm cần lưu ý là trước đây, có hạt “lỏng tay”, chọn mức hợp tác hạn chế. Từ 2026, chuyện này không còn là lựa chọn, mà là nghĩa vụ. Luật được đưa ra với mục tiêu an ninh, nhưng với cộng đồng nhập cư, đây là tín hiệu rõ ràng: giấy tờ, thủ tục pháp lý phải luôn gọn gàng, hợp lệ để tránh rắc rối không đáng có.

2) Tin vui cho chủ tiệm: Miễn thuế hàng tồn kho tới 125,000 USD
Một điểm sáng hiếm hoi nằm ở House Bill 9. Luật mới cho phép miễn thuế hàng tồn kho (inventory) lên đến 125,000 USD.

Trước đây, mức miễn thường rất thấp (chỉ vài ngàn đô), gần như không giúp ích bao nhiêu. Nay với ngưỡng 125,000 USD, đa số tiệm nail, nhà hàng, tiệm tạp hóa của người Việt đều được hưởng lợi. Đây là cách Texas hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong bối cảnh lạm phát còn dai dẳng.

Nói thẳng: đây là khoản tiền thật, tiết kiệm thật, nếu bà con biết tận dụng đúng cách.

3) Trục xuất nhanh hơn: Squatters và người nợ tiền thuê nhà
Senate Bill 38 nhắm thẳng vào hai “cơn ác mộng” của chủ nhà:
– Người vào ở nhà trống không phép (squatters)
– Người thuê lì lợm, nợ tiền nhà kéo dài

Luật mới rút ngắn thời gian xử lý tại tòa, cho phép chủ nhà lấy lại tài sản nhanh hơn, hạn chế các chiêu trì hoãn quen thuộc.

Nếu bạn là landlord, đây là công cụ pháp lý mạnh để tự vệ.
Ngược lại, nếu bạn là người đi thuê, thì thông điệp cũng rất rõ: đóng tiền nhà đúng hạn, vì từ 2026, quy trình trục xuất sẽ “thần tốc” hơn nhiều.

4) Texas quản lý AI: Bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư
Với House Bill 149, Texas trở thành một trong những bang tiên phong ban hành khung luật toàn diện về Trí tuệ nhân tạo (AI).

Luật cấm việc dùng AI để:
– Lừa đảo
– Phân biệt đối xử
– Thu thập dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, vân tay…) trái phép

Các công ty phải minh bạch khi dùng AI để tương tác với người dùng. Khi bà con mua sắm online, dùng app, hay tiếp xúc dịch vụ công nghệ, quyền riêng tư sẽ được bảo vệ tốt hơn, giảm nguy cơ bị “định giá ảo”, thao túng hay lừa đảo công nghệ cao.

Checklist ngắn gọn cho bà con người Việt
– Chủ doanh nghiệp: Gọi ngay cho kế toán (CPA), rà soát hàng tồn kho để tận dụng trọn mức miễn thuế 125,000 USD trong kỳ khai thuế tới.
– Chủ nhà (Landlord): Cập nhật hợp đồng thuê và nắm rõ thủ tục trục xuất mới để bảo vệ tài sản.
– Người đi thuê: Chú ý nghĩa vụ tiền nhà; luật mới không còn nhiều “đường dây kéo giờ”.
– Phụ huynh: Quan tâm quyền riêng tư của con em khi dùng app, mạng xã hội có AI.
– Giấy tờ tùy thân: Luôn mang theo giấy tờ hợp lệ khi ra đường hoặc đi làm, nhất là trong bối cảnh kiểm tra di trú chặt hơn.


Luật mới không phải để làm bà con sợ, mà để nhắc rằng hiểu luật là một dạng tự bảo vệ mình. Texas từ 1/1/2026 sẽ chặt hơn ở di trú, mạnh tay hơn trong nhà đất, nhưng cũng mở cửa hỗ trợ thật sự cho doanh nghiệp nhỏ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Biết sớm một ngày, tránh rắc rối cả năm. Nắm luật trong tay, thì năm mới mới nhẹ đầu mà làm ăn, sinh sống.

Vừa hạ cánh là “bay ví”: 5 cạm bẫy ở phi trường khiến Việt Kiều dễ mất sạch tiền
Dù bạn là người du lịch dày dạn tới đâu, lừa đảo vẫn có thể ập tới đúng lúc bạn yếu nhất: vừa xuống máy bay, mắt còn lơ ngơ vì jet lag, tay kéo vali như kéo nợ, đầu thì chỉ muốn tìm… một ly cà phê và cái taxi. Và đúng khoảnh khắc “đang hiền”, nhiều chiêu trò bắt đầu hoạt động như đồng hồ Thụy Sĩ: chạy rất đúng giờ, chỉ có điều… chạy bằng tiền của bạn.

Nói cho công bằng: mấy kiểu này không chỉ ở Việt Nam. Nhưng cái “đáng sợ” là nó hay xuất hiện đúng nơi đáng lẽ phải an toàn nhất: sân bay, khu đông khách, điểm du lịch. Nhất là Việt Kiều về quê, ai cũng mang tâm lý “về nhà rồi mà”, nên đôi khi mất cảnh giác đúng một nhịp—và một nhịp đó đủ để ví nhẹ đi vài triệu, vài chục triệu, thậm chí tài khoản cũng “rụng lông”.

Cạm bẫy 1: Wifi “Free” – miễn phí cái miệng, tính phí cái đời
Ở sân bay, quán cà phê, quảng trường… bạn sẽ thấy một rừng wifi tên na ná nhau, thường gắn chữ “Free” kèm tên điểm đến. Nhưng nhiều mạng là giả mạo, dựng lên để “xin nhẹ” dữ liệu của bạn. Khi đăng nhập, nó yêu cầu số điện thoại, Facebook, Gmail… rồi từ đó mở đường cho đủ thứ rắc rối: đánh cắp thông tin cá nhân, tài khoản, thậm chí dò tới ngân hàng nếu bạn lỡ đăng nhập linh tinh. Mẹo rất dễ: wifi nhìn lạ, sai chính tả kiểu “Starbuks_Free” hay tên loằng ngoằng bất thường thì coi như… bẫy. Cần mạng gấp thì dùng 4G/5G của mình, hoặc hỏi đúng quầy thông tin/tên wifi chính thức; đừng ham “free” mà trả bằng “đời tư”.

Cạm bẫy 2: “Điểm đó hôm nay đóng cửa” – đóng cửa thật hay đóng ví bạn?
Bạn đang loay hoay tìm một điểm tham quan, tự nhiên có người cực thân thiện bước tới: hỏi han như người nhà, rồi báo tin “điểm đó đóng cửa cả ngày”. Lý do đưa ra rất tròn trịa: bảo trì, lễ tôn giáo, có VIP ghé thăm… và ngay sau đó họ “nhiệt tình” gợi ý chỗ khác thay thế. Thường thì điểm thay thế là cửa hàng đá quý, đồ lưu niệm, tour tự phát—nơi họ ăn hoa hồng. Cách hóa giải: bình tĩnh kiểm tra trên website/fanpage chính thức, hoặc hỏi lễ tân khách sạn. Đừng để một câu “đóng cửa rồi” biến bạn thành khách “mở ví rồi”.

Cạm bẫy 3: Taxi “giá trên trời” – trời chưa kịp sáng, giá đã kịp bay
Không phải lúc nào bạn cũng đặt xe qua ứng dụng được, và nhiều người vừa ra cửa sân bay là lạc vào “ma trận taxi”. Có tài xế quên bật đồng hồ, bảo đồng hồ hỏng, rồi ra giá gấp nhiều lần bình thường. Có nhóm còn treo bảng giá rất rẻ để dụ, nhưng khi khách lên xe thì bắt đầu cộng đủ loại “phí”: đường khó, kẹt xe, hành lý, giờ cao điểm… Nếu bạn phản ứng, có trường hợp bị dọa dẫm, khóa cửa, gọi thêm người tới “nói chuyện cho hiểu”. Mẹo phòng thân: chỉ đi khu taxi chính thức có nhân viên điều phối và hàng người xếp hàng; nếu xe không có đồng hồ/không bật đồng hồ thì thỏa thuận giá trước hoặc đổi xe ngay. Tốt nhất, hỏi khách sạn hãng taxi đáng tin, nắm sơ giá cước trung bình và quãng đường để khỏi bị “đi một đoạn, trả một đời”.

Cạm bẫy 4: Cảnh sát giả – nhìn nghiêm nhưng chuyên làm… nghiêng ví
Một chiêu khiến người ta hoảng nhất: bị chặn lại bởi người mặc đồ giống cảnh sát, rồi bị hù “nghi tàng trữ”, “vi phạm quy định”, đòi kiểm tra, thậm chí đòi “nộp phạt tại chỗ” hoặc tịch thu tài sản. Trong trường hợp này, thứ bạn cần nhất là… bình tĩnh. Yêu cầu xuất trình giấy tờ xác thực, yêu cầu làm việc đúng quy trình và tới nơi có thẩm quyền rõ ràng. Cảnh sát thật thường không thu tiền phạt ngay giữa đường phố theo kiểu “đưa đây cho xong”. Để hạn chế rủi ro mất hộ chiếu, nhiều người chọn mang bản sao khi di chuyển, còn hộ chiếu gốc cất két sắt khách sạn.

Cạm bẫy 5: Người tốt “từ trên trời rơi xuống” – rơi xuống là để… dắt bạn đi lạc
Bạn đang đẩy vali, mặt mũi mệt mỏi, tự nhiên có người mặc như nhân viên sân bay, đeo thẻ nhìn rất chuyên nghiệp, chủ động giúp đỡ: đẩy xe, chỉ đường, dẫn tới “chỗ taxi khỏi xếp hàng”. Nghe sướng như trúng số—nhưng nhiều khi trúng… bẫy. Họ có thể dẫn bạn ra bãi xe khuất người, nơi có sẵn xe dịch vụ “giá gấp 3–5 lần”, hoặc bày trò để bạn lơ đãng (xe đẩy hỏng, hành lý rơi, hỏi chuyện thân mật), rồi đồng bọn móc ví, lấy điện thoại, thậm chí lấy giấy tờ. Mẹo đơn giản mà hiệu quả: nhìn bảng chỉ dẫn, đi đúng khu taxi chính thức, đừng theo “đường tắt” do người lạ dẫn. Và nguyên tắc vàng: sự tốt bụng thật thường không vội, không kéo, không giục; còn “người tốt kiểu lạ” thường tốt… quá nhanh.

Lời chốt: về quê là để vui, không phải để “cống nộp học phí đời”
Nhiều người đọc xong chỉ hỏi một câu: “Sao ở sân bay mà vẫn có mấy thành phần đó?” Câu hỏi này ai cũng từng thắc mắc. Nhưng trong lúc chờ câu trả lời, cách chắc nhất vẫn là tự bảo vệ mình: đừng đăng nhập bừa vào wifi lạ, đừng tin người lạ “báo đóng cửa”, đừng lên taxi không rõ ràng, đừng đưa giấy tờ/tiền cho ai “thu tại chỗ”, và đừng để lòng tốt bất ngờ kéo bạn ra khỏi nơi đông người. Việt Kiều về Việt Nam, mang theo tình quê là đúng; nhưng nhớ mang theo thêm một thứ nữa: tỉnh táo—vì chỉ cần lơ một nhịp, tiền có thể “về quê” trước cả bạn.

“Đồng ý” hay “bay màu”: Zalo ra điều khoản mới khiến dân tình nháo nhào xóa app
Có những thứ ở đời tưởng là lựa chọn, nhưng tới lúc gặp rồi mới biết: nó là “bắt buộc”. Và Zalo – thứ từng là “app quốc dân” của trường học, cơ quan, nhóm phụ huynh, tổ dân phố – bỗng nhiên được nhắc tên dồn dập vì một chuyện nghe vừa buồn cười vừa… lạnh gáy: điều khoản mới kiểu “đồng ý thì dùng, không đồng ý thì thôi khỏi vào”. Thế là trên mạng xuất hiện hàng loạt lời tuyên bố dứt khoát: “Từ hôm nay tôi xóa tài khoản Zalo, ai cần thì gọi điện, nhắn Messenger hoặc dùng app khác.” Nghe chẳng khác gì chia tay người yêu cũ: không cãi nhau, không níu kéo—chỉ “xóa nhẹ, đi thẳng”.

Nhiều người kể họ vốn đã chán Zalo từ lâu, nhất là ai từng đi dạy hoặc làm hành chính. Thời đó, Zalo gần như là “hệ điều hành” của cả trường: họp hành, thông báo, giao việc, hỏi bài, đóng tiền… cái gì cũng Zalo. Thành ra đến hôm nay, bảo xóa thì ai cũng muốn xóa, nhưng đời sống không cho phép. Có người thở dài: “Trường học giờ thông báo gì cũng trên đó, đóng tiền học cũng gửi qua đó. Xóa sao được?” Vậy nên mới có cảnh trớ trêu: người dùng muốn rời đi, nhưng cả xã hội đã lỡ “đóng đô” một nền tảng rồi.

Điểm làm nhiều người bức không hẳn là chuyện ứng dụng có điều khoản. Dịch vụ nào cũng có luật chơi, đồng ý thì dùng, không đồng ý thì thôi—vốn bình thường. Nhưng cái “khó chịu” nằm ở cảm giác bị ép: không đồng ý thì coi như… bị khóa cửa. Với nhiều người, quyền riêng tư không phải vì họ có “bí mật động trời”, mà vì đó là một ranh giới biểu trưng cho quyền con người và quyền công dân: không phải ai cũng có quyền thu thập, gom lại, rồi sử dụng cho mục đích của họ.

Theo phần tóm tắt đang được chia sẻ, khi bấm “Đồng ý”, người dùng chấp nhận rằng Zalo và hệ sinh thái VNG có quyền thu thập dữ liệu rất rộng: không chỉ tên, số điện thoại, CMND/CCCD… mà còn cả vị trí, thiết bị, IP, hành vi sử dụng, tần suất hoạt động, nội dung tương tác. Nền tảng cũng có quyền kiểm duyệt và xử lý nội dung theo “quy định pháp luật” và đánh giá nội bộ mà không nhất thiết giải thích chi tiết từng trường hợp. Nếu dữ liệu bị lộ do tấn công mạng hoặc các nguyên nhân “ngoài tầm kiểm soát”, họ có điều khoản miễn trừ trách nhiệm. Và quan trọng: họ có quyền hạn chế hoặc vô hiệu hóa tài khoản; khi tài khoản bị vô hiệu hóa thì người dùng cũng coi như “mất quyền sử dụng” Zalo. Đọc tới đây, nhiều người chỉ biết cười khan: “Ủa vậy rốt cuộc mình dùng app hay app dùng mình?”

Cộng đồng mạng vì thế chia làm hai phe rất rõ. Phe “xóa gấp” thì hô: “Nên xóa liền”, “Mai tôi cũng xóa”, “Thoát cho nhẹ đầu”, thậm chí rủ nhau chuyển sang Telegram, Viber, WhatsApp, Line… vì nghe cụm “mã hóa đầu cuối” thấy yên tâm hơn. Phe còn lại thì cười: “App nào chả thu thập”, “Facebook coi clip quảng cáo xong hôm sau có người gọi đúng số luôn kìa”, “Trước giờ nó thu thập rồi, giờ chỉ là hợp thức hóa thôi.” Có người chốt một câu vừa phũ vừa thật: “Trước là âm thầm thu thập. Giờ là công khai.”

Nhưng cái kẹt lớn nhất vẫn là đời sống: muốn xóa thì dễ, nhưng công việc, nhóm lớp, hội phụ huynh, các kênh thông báo… lại phụ thuộc Zalo. Nói thẳng: bạn có thể bỏ Zalo, nhưng Zalo chưa chắc bỏ bạn—vì bạn còn đang bị “bắt buộc tiện lợi”. Và vì vậy, câu hỏi khiến người ta chột dạ nhất lại nằm ở phần tái bút: việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của toàn dân cũng là trách nhiệm của nhà nước, vì nó liên quan an ninh, trật tự, lừa đảo, tội phạm công nghệ… Vậy chính quyền đã nắm chính sách mới này chưa, và sẽ ứng xử ra sao?

Vụ Zalo lần này giống một cú gõ cửa: nhắc mọi người rằng quyền riêng tư không tự nhiên mà giữ được. Nếu bạn vẫn phải dùng vì công việc, ít nhất hãy đổi thói quen: đừng coi app là két sắt, đừng gửi thứ quá nhạy cảm, và đừng bấm “Đồng ý” như bấm… “cho qua”. Vì thời nay, nhiều khi ta không mất tiền vì lừa đảo—ta mất thứ khó đòi hơn: dữ liệu và sự yên tâm.

Có những chữ nghe qua tưởng vô hại, nhưng rơi vào tai lại làm người ta “ớn”. Nhất là với nhiều người miền Nam vốn quen lời ăn tiếng nói hiền, gọn, lịch sự, ít thích kiểu “quăng” chữ thô vào câu chuyện thường ngày.

Vậy mà vài năm gần đây, chữ “vãi” bỗng tràn lan như mưa trái mùa. Vui cũng “vãi”. Buồn cũng “vãi”. Nóng “vãi”, lạnh “vãi”, mệt “vãi”, sướng “vãi”. Không vui không buồn, gặp nhau cũng “vãi”. Rồi nâng cấp lên một rổ: vãi l…, vãi đái, vãi cứt, vãi linh hồn, vãi chưởng, vãi lúa… nghe đến đâu là thấy… muốn đứng dậy đi chỗ khác.

Có người còn đem chữ đó vào chuyện ăn uống, rao bán kiểu “rẻ vãi…” khiến người nghe bủn rủn. Rẻ kiểu gì mà kéo theo cả một hình ảnh dơ dáy, phản cảm? Tự nhiên món ngon cũng hóa kém duyên.

“Vãi” là gì: không phải “ông vãi bà vãi” đâu nghe
Nhiều người lớn tuổi bực nhất ở chỗ: chữ “vãi” không phải nghĩa “ông vãi, bà vãi” trong nếp cũ miền Nam. “Vãi” ở đây vốn là động từ chỉ hành động vung vãi, quăng rải, kiểu rải muối gạo, quăng tung tóe. Vì vậy khi ghép với những từ tục tĩu, nó tạo cảm giác như “quăng thẳng vô mặt người ta” — vừa thô, vừa gắt, vừa mang tính xúc phạm trực diện.

Bởi vậy, có người mới nói thẳng: chửi tục thì đã là tục, nhưng tục kiểu này nghe “ghê”, nghe “dơ”, nghe như cố tình lấy thứ bẩn để ném ra cho sướng miệng.

Rồi câu chuyện trượt sang một điều ngộ nghĩnh mà cũng buồn: chửi cũng bị kéo vào cuộc phân Nam – Bắc.

Chửi tục “có vần có điệu”: Bắc thành nghệ thuật, Nam lại quen gọn và đậm
Nhiều người nhận xét: người miền Bắc chửi tục có thể… chửi như hát, như làm thơ, lên xuống nhấn nhá, chửi dài hơi, chửi ba ngày ba đêm, chửi thành “nghệ thuật chửi”, “chửi gia truyền”. Những câu kiểu “tiên sư bố”, “tiên sư cha”, rồi đủ biến thể, nghe vừa sắc vừa dai, mà đôi khi còn có nhịp.

Miền Nam thì khác. Nam chửi thường gọn, phang một nhát, kiểu “mổ tổ”, “tổ cha”, “đ… m…” — không cầu kỳ, không vần điệu. Cái gọn đó có khi lại thành “hiền” trong tai người quen.

Cho nên khi nghe kiểu chửi miền Bắc như “đ… bố mày”, nhiều người miền Nam thấy sốc vì vừa nặng vừa hạ nhục, lại kéo theo nghĩa dơ dáy. Người Bắc nghe câu ấy thì “tức điên” là đúng bài, vì nó đánh thẳng vào cái danh dự theo kiểu nhục mạ tận gốc.

Và rồi, cái đáng nói là: giới trẻ miền Nam bây giờ lậm kiểu chửi đó, lậm luôn cả chữ “vãi”.

Từ mạng xã hội bước ra phim ảnh: chửi như nuốt đĩa, ngắt nhéo, “miếng độc” lạm dụng
Không chỉ ngoài đời. Xem webdrama, phim điện ảnh, nhiều nhân vật được gắn mác “miền Nam” mà lại chửi như đọc rap kiểu miền ngoài: ngắt nhéo, nuốt chữ, nhấn nhá, xắn ống quần lên rồi xổ một tràng “thơ vần”. Có người bảo đó là “miếng độc” diễn xuất nên cứ lôi ra hoài.

Nhưng với nhiều khán giả miền Tây, miền Nam “lục tỉnh”, cảm giác là… giả trân. Vì trong nếp nói quê nhà, ít có chuyện chửi như hát, chửi vần điệu làm mình làm mẩy. Miền Nam có thể nóng, có thể bộc trực, nhưng thường không “lên tông” theo kiểu ấy.

Thành ra, sự khó chịu không chỉ vì chữ “vãi”, mà vì cái cảm giác văn hóa vùng miền bị pha trộn đến mức mất giọng.

Nhưng cũng có ý kiến khác: ngôn ngữ sống là vì giới trẻ “bẻ nghĩa”
Dĩ nhiên, không phải ai cũng đồng tình với việc “cấm khẩu” chữ lóng. Có người phản biện rất thực tế: ngôn ngữ sinh động là do giới trẻ tạo ra, họ dùng theo phong trào, theo trend, nên nghĩa đã khác nghĩa gốc. “Vãi” trong miệng nhiều người bây giờ chỉ mang nghĩa “quá đi”, “cực đỉnh”, “nhiều quá”, kiểu “xinh vãi”, “mệt vãi” — nói nhanh cho tiện, chứ không ai nghĩ tới chuyện “quăng cái gì vào mặt ai”.

Và tiếng Việt vốn luôn giao thoa, vùng miền vẫn có đặc trưng riêng nhưng cũng không tránh khỏi hòa trộn. Chấp nhất quá đôi khi chỉ làm mệt thêm.

Nói thẳng như một bình luận: “kệ bọn trẻ” — thế hệ trước viết theo quan điểm thế hệ trước, nhưng không nhất thiết là tiêu chuẩn duy nhất bắt thế hệ sau phải noi theo.

Vấn đề không nằm ở một chữ, mà ở giới hạn của sự lịch sự
Tuy vậy, cái “ngứa tai” của nhiều người miền Nam không phải vô cớ. Vì chữ lóng nào rồi cũng qua, nhưng thói quen văng tục để giao tiếp mà thành bình thường thì đáng lo. Nhất là khi nó đi kèm một mớ từ khác đang lan theo: “chiếc em bé”, “chiếc bà ngoại”, “con xe”, “con iPhone”, “trộm vía”, “xin vía”, rồi “cành”, “củ”, “chục tỏi”… Nghe riết thành nhức đầu.

Ngôn ngữ có quyền thay đổi, nhưng văn hóa cũng có quyền giữ ranh giới. Chữ nào nói ra khiến người đối diện ngượng miệng, nghịch nhĩ, phát sinh ác cảm, thì dù trend có mạnh cỡ nào, nó vẫn khó trở thành “đẹp”.


Người miền Nam có cái duyên riêng: hiền, dễ thương, nói chuyện tự nhiên, ít làm quá. Giữ được cái nết ấy không phải là “bài ngoại” hay “chống vùng miền”, mà là giữ cho mình một phong vị.

Không ai cấm ai nói. Nhưng nếu đã biết chữ đó làm người khác khó chịu, nếu đã biết nó kéo theo hình ảnh thô tục và dơ dáy, thì bớt một chữ cũng đâu có mất gì.

Giữa một thời ngôn ngữ chạy như nước lũ, đôi khi lịch sự lại là một dạng can đảm: biết dừng đúng lúc, biết chọn chữ cho sạch miệng, và giữ cho câu nói của mình còn đáng nghe.

Theo như toàn bộ không gian được biến hóa thành khu vườn kỳ ảo khổng lồ, khiến 40.000 khán giả choáng ngợp ngay từ những phút mở màn, với tổng chi phí sản xuất và chuẩn bị lên tới 900 triệu Đài tệ, lập kỷ lục mới trong lịch sử các buổi hòa nhạc Hoa Ngữ, sau khi "Thiên hậu" Thái Y Lâm mở màn tour diễn Pleasure tại Taipei Dome với quy mô chưa từng có vào tối ngày 30/12.

Bảng lương phi công Mỹ với con số "khủng" khiến cộng đồng mạng choáng váng. Một bảng lương của cơ trưởng hãng American Airlines hé lộ mức thu nhập khủng, khiến dư luận tranh luận dữ dội về nghề phi công, áp lực công việc và mức đãi ngộ.

Thu nhập của phi công thay đổi tùy theo hãng hàng không họ làm việc và số giờ bay tích lũy trong một năm. Tuy nhiên, theo một bảng lương của một cơ trưởng hãng American Airlines (Mỹ) được chia sẻ trên nền tảng X, mức thu nhập tiềm năng của phi công cao đến mức có thể khiến không ít người phải suy nghĩ lại về con đường sự nghiệp của mình.

Theo thông tin được lan truyền, ảnh chụp bảng lương này thuộc về một cơ trưởng Boeing 737 của American Airlines, làm việc tại Miami. Nếu nhìn kỹ, có thể thấy mức lương hàng năm của phi công này lên tới con số gây choáng váng: 458.000 USD (12 tỷ đồng).

Một phần lý do khiến cơ trưởng này có thu nhập cao như vậy đến từ mức lương theo giờ rất lớn, khoảng 360 USD/giờ (9,4 triệu đồng) – và điều đáng ngạc nhiên là con số này thậm chí còn chưa phải mức trần đối với phi công. Các cơ trưởng điều khiển những dòng máy bay cỡ lớn như Boeing 777 hay Airbus A350 có thể kiếm tới 450 USD (11,8 triệu đồng) mỗi giờ bay.

Theo tạp chí Flying, trung bình một phi công bay khoảng 900 giờ mỗi năm, tương đương 75 giờ mỗi tháng. Chỉ cần làm phép tính đơn giản cũng có thể thấy đây là một khoản thu nhập cực kỳ “khủng”.


Tuy nhiên, không phải phi công muốn bay bao nhiêu giờ cũng được để gia tăng thu nhập. Thời gian bay của họ bị giới hạn bởi các quy định liên bang. Ngoài ra, nhiều yếu tố khác cũng được tính đến khi xác định số giờ bay tối đa được phép, như thời gian nghỉ ngơi giữa các chuyến, số giờ thực hiện các công việc trước và sau chuyến bay, hay thâm niên làm việc của phi công tại một hãng cụ thể, theo giải thích của Flying.

Khi bảng lương này được tài khoản Breaking Aviation News & Videos chia sẻ trên X, nhiều người dùng mạng xã hội tỏ ra không thể tin vào mắt mình. Không ít ý kiến cho rằng phi công xứng đáng được trả mức lương cao như vậy, xét đến tính chất và trách nhiệm nặng nề của công việc.

“Tôi hoàn toàn đồng ý với việc người điều khiển cỗ máy đang đưa tôi bay ở độ cao 35.000 feet được trả rất nhiều tiền”, một hành khách viết.

“Đi học lấy bằng lái phi công đi các bạn”, một bình luận khác đùa vui.

“Khi tính mạng của bạn nằm trong tay ai đó, bạn luôn muốn người có năng lực nhất ngồi ở vị trí điều khiển. Tôi thích việc các cơ trưởng được trả lương cao, và họ có đủ sự đào tạo cũng như chuyên môn để giữ bầu trời an toàn”, một người khác chia sẻ.

Dù vậy, cũng có những ý kiến cho rằng mức thu nhập cao không đủ để bù đắp những áp lực mà phi công phải đối mặt.

“Dù trả tôi 500.000 USD cũng không đủ để tôi chịu đựng lịch làm việc khắc nghiệt, sân bay, hành khách nói chung, việc phải liên tục ở khách sạn, chuyện công đoàn, chậm chuyến… Tôi ghét mọi khía cạnh của việc đi lại bằng đường hàng không thương mại. Nghe như một cuộc sống tồi tệ”, một người khác bình luận.

VietBF@ sưu tập

Đây là con số thấp kỷ lục kể từ khi Nhật Bản bắt đầu thống kê sinh đẻ vào năm 1899 và xảy ra sớm hơn 16 năm so với các dự báo chính thức từng đưa ra.

Theo ước tính từ các chuyên gia dựa trên dữ liệu 10 tháng đầu năm, con số 670.000 trẻ sơ sinh năm 2025 sẽ thấp hơn đáng kể so với mức 749.000 được Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia dự báo vào năm 2023. Ngay cả kịch bản "thấp" nhất mà chính phủ từng tính đến cũng vẫn dự kiến có khoảng 681.000 ca sinh trong năm 2025.

Thống kê chỉ tính trẻ có quốc tịch Nhật Bản, không bao gồm trẻ có bố mẹ là người nước ngoài.

Sự sụt giảm này không chỉ khiến các nhà hoạch định chính sách thêm lo ngại, mà còn làm nổi bật thách thức lớn nhất trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Sanae Takaichi khi phải cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, kiểm soát nhập cư và sự suy giảm dân số bản địa.

Hồi cuối tháng 11, bà Takaichi đã chủ trì cuộc họp đầu tiên của "Trụ sở Chiến lược Dân số", nhóm công tác mới do chính phủ lập ra để đối phó với khủng hoảng nhân khẩu học. Trước đó, Nhật Bản đã cam kết chi khoảng 23 tỷ USD trong giai đoạn 2024-2027 để khuyến khích sinh đẻ, nhưng kết quả thực tế đang đi ngược kỳ vọng.

Một trong những nguyên nhân sâu xa là số lượng kết hôn đang lao dốc. Năm nay, số cặp đôi đăng ký kết hôn ước tính còn chưa đến 500.000, bằng một nửa so với mức đỉnh năm 1972. Trong bối cảnh Nhật Bản vẫn giữ tập tục sinh con trong hôn nhân, đây là yếu tố trực tiếp kéo giảm tỷ lệ sinh. Song song đó, số người qua đời hàng năm tiếp tục tăng, khiến dân số Nhật Bản giảm hơn 900.000 người chỉ trong năm 2024.

Giáo sư Masakazu Yamauchi từ Đại học Waseda cho biết con số sinh năm 2025 có thể giảm khoảng 3% so với mức 686.000 vào năm ngoái, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Nhật Bản ghi nhận mức sinh thấp kỷ lục. Ông cũng cảnh báo rằng các dự báo trung hạn hiện tại không còn phù hợp với xu thế thực tế và cần được điều chỉnh xuống mức bi quan hơn.

Tuy nhiên, việc thừa nhận các dự báo bi quan sẽ đồng nghĩa với thất bại trong nhiều năm nỗ lực chính sách dân số của chính phủ. Chiến lược gia Masatoshi Kikuchi từ Mizuho Securities nhận định rằng, nếu điều chỉnh theo xu hướng hiện tại, Nhật Bản sẽ buộc phải chuẩn bị tinh thần cho các chính sách thuế cao hơn và cắt giảm phúc lợi hưu trí.

Một số nhà nhân khẩu học cũng đang theo dõi liệu năm 2026, năm “Ngọ hỏa” (Hinouma) trong lịch Nhật, có ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh hay không. Trong năm Hinouma gần nhất (1966), vì quan niệm con gái sinh vào năm này sẽ mang lại xui rủi, số ca sinh ở Nhật đã giảm tới 25%.

Tuy nhiên, giáo sư Takashi Inoue tại Đại học Aoyama Gakuin cho rằng lớp trẻ ngày nay hầu như không quan tâm đến tín ngưỡng cổ truyền này. Ông nói: “Khi tôi giảng về năm 1966, hầu hết sinh viên không hề biết gì về nó. Trong thời đại công nghệ và AI, người trẻ coi đó chỉ là chuyện của quá khứ. Tôi không nghĩ điều này sẽ tác động đến quyết định kết hôn hay sinh con của họ.”

Theo như Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) mới đây đưa tin rằng, ông Huang Daoxian, 40 tuổi, quê ở tỉnh Chiết Giang, trong lúc đang dọn dẹp nhà cho bố mẹ thì bất chợt nghe thấy tiếng động bất thường phát ra từ con sông gần đó, khiến người đàn ông này hoảng hốt phát hiện một cụ bà đang vùng vẫy giữa dòng nước, hai tay vung vẩy trong tuyệt vọng khi cơ thể dần chìm xuống.

Một hành động dũng cảm bên dòng sông tưởng chừng quen thuộc đã làm lay động hàng triệu trái tim tại Trung Quốc. Điều đặc biệt là nơi người cựu binh ấy cứu sống một sinh mạng, cũng chính là nơi ông từng được cứu khỏi lưỡi hái tử thần cách đây 35 năm như một vòng tuần hoàn lặng lẽ nhưng bền bỉ của lòng nhân ái.

Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), ông Huang Daoxian, 40 tuổi, quê ở tỉnh Chiết Giang, trong lúc đang dọn dẹp nhà cho bố mẹ thì bất chợt nghe thấy tiếng động bất thường phát ra từ con sông gần đó. Chạy ra kiểm tra, ông hoảng hốt phát hiện một cụ bà đang vùng vẫy giữa dòng nước, hai tay vung vẩy trong tuyệt vọng khi cơ thể dần chìm xuống.

Không một giây chần chừ, Huang vốn là người bơi giỏi và từng phục vụ 12 năm trong quân đội lập tức lao mình xuống dòng nước lạnh. Người đàn ông nâng cằm cụ bà lên để tránh ngạt thở, rồi dùng hết sức kéo bà vào bờ. Dưới làn nước đục, chân ông bị các vật sắc nhọn cứa rách, máu chảy nhưng Huang vẫn kiên quyết không buông tay.

Nhờ sự hỗ trợ của những người đi đường, cụ bà nhanh chóng được đưa lên bờ và chuyển tới bệnh viện. Vài ngày sau, con gái của nạn nhân - họ Hu đã tìm đến nhà Huang để gửi lời cảm ơn. Trong khoảnh khắc xúc động, người phụ nữ bật khóc, nắm chặt tay ân nhân và nói: "Nếu không có anh, tôi đã không còn mẹ".

Chính tại cuộc gặp ấy, Huang chia sẻ một câu chuyện khiến tất cả lặng người. Cách đây 35 năm, khi mới 5 tuổi, ông từng trượt chân ngã xuống chính con sông này trong một ngày mưa. Khi đang bị dòng nước cuốn đi, một người đàn ông lớn tuổi đi ngang qua đã kịp thời cứu sống cậu bé. Người ân nhân năm xưa sau đó trở thành bạn thân của gia đình Huang, thường xuyên qua lại và cùng họ dùng bữa. "Tôi không bao giờ quên lời mẹ dặn phải sống biết ơn", Huang nói. "Cảm giác được cứu sống khi còn nhỏ vẫn còn nguyên vẹn trong tôi. Hôm nay, tôi chỉ đang trao lại lòng tốt ấy cho người khác".

Hiện tại, Huang làm việc tại một cơ quan chính quyền địa phương, có vợ và hai con. Trong một cuộc phỏng vấn, cô con gái 5 tuổi của ông đã tự hào tuyên bố: "Bố cháu là siêu anh hùng". Câu nói hồn nhiên ấy khiến nhiều người không khỏi xúc động.

Chính quyền địa phương sau đó đã trao tặng Huang giấy chứng nhận, ghi nhận ông là tấm gương về hành động chính trực và dũng cảm. Câu chuyện của ông nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, thu hút hơn 5 triệu lượt xem cùng vô số bình luận ngợi ca. "35 năm trước anh được che chở, hôm nay anh lại che chở người khác. Tôi tin rằng việc tốt rồi sẽ quay trở lại", một cư dân mạng chia sẻ. Người khác viết: "Đây là minh chứng cho vòng tuần hoàn của thiện chí - lặng lẽ nhưng đầy sức mạnh".

Những câu chuyện như của Huang luôn để lại dư âm đặc biệt, bởi chúng nhắc nhở con người rằng: lòng tốt, dù được gieo trong khoảnh khắc nào, cũng có thể nảy mầm sau hàng chục năm, đúng lúc và đúng người như một phép màu giản dị của đời sống.

Bữa trước, mình bước vào tiệm hớt tóc thanh nữ với tâm thế rất trong sáng: “Cắt gọn hai bên, tỉa nhẹ phía trên, nhẵn nhụi phía dưới.”
Ai ngờ vừa ngồi xuống ghế, ngẩng đầu lên thì… trinh nữ xuất hiện. Nàng không cưỡi mây, không mang kiếm, mà mang… kéo. Kéo lấp lánh, ánh đèn chiếu vào phản chiếu như tuyệt kỹ võ lâm.
Mình chưa kịp nói kiểu tóc thì trinh nữ đã bảo:
- “Anh ngả ghế ra chút nha.”
Ghế ngả, người mình cũng ngả, lòng mình ngả theo.
Trinh nữ bắt đầu thao tác: Một tay giữ đầu, một tay tỉa tóc, dáng người nghiêng nghiêng, mái tóc buông xuống, hương dầu gội phảng phất. Nàng nhảy bổ lên ghế áp bộ ngực vào mặt mình.
Mình nằm im như bệnh nhân đang chờ phẫu thuật… nhưng tim thì đập như trống làng ngày hội.
Trong đầu mình lúc ấy không còn “tóc tai gọn gàng” nữa, mà là: “Mình đang đi hớt tóc hay đang tham gia nghi lễ thử thách bản lĩnh đàn ông?”
Trinh nữ cúi sát để tỉa mai. Khoảng cách giữa kéo và trán mình chỉ còn một sợi tóc. Khoảng cách giữa lý trí và… sự tán loạn thì không đo được.
Mồ hôi mình toát ra, không phải vì nóng, mà vì não phải đang họp khẩn cấp, não trái xin nghỉ phép.
Bên kia gương, mình thấy rõ ánh mắt của người đàn ông vừa bước vào cửa tiệm, mắt hắn cứ lườm phần hậu vận của trinh nữ.
Cuối cùng, trinh nữ buông kéo, mỉm cười:
- “Xong rồi anh.”
Mình bật dậy như người vừa thoát nạn, soi gương: Tóc thì gọn gàng thật, nhưng thần sắc thì như vừa đi tu ba ngày mà không ăn cơm.
Mình trả tiền, bước ra ngoài, hít một hơi thật sâu: Khà khà, trời hôm nay đẹp quá!

VietBF@sưu tập

Ngày 27/12, một bức ảnh xuất hiện trên Facebook rồi nhanh chóng bị xóa. Nhưng đúng kiểu thời đại mạng: thứ bị gỡ khỏi trang cá nhân lại kịp “đóng đinh” vào trí nhớ đám đông.

Trong ảnh, người đăng viết như một lời thăm hỏi thân tình: “thăm thủ trưởng cũ”, kèm địa điểm hiển thị ở Biệt thự Siputra/Ciputra. Nhân vật được nhắc đến là ông Lương Tam Kỳ, thân phụ của Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang. Từ một dòng chữ có vẻ vô tư, câu chuyện lập tức rẽ sang hướng nhạy cảm: căn biệt thự – nếu đúng là ở Ciputra – gợi ra một dấu hỏi quá lớn về nguồn gốc tài sản.

Không cần “soi kỹ thuật” cũng thấy: bất động sản Ciputra vốn gắn liền với tầng lớp siêu giàu. Căn nhà ở đó thường không phải thứ hình thành từ “thu nhập hợp pháp thông thường” theo nghĩa mà đa số người dân hiểu, đặc biệt nếu đặt cạnh mức lương và phụ cấp của khu vực công.

Thế nên điều khiến dư luận chú ý không chỉ là ngôi nhà, mà là khoảng trống quen thuộc: im lặng quanh câu hỏi “tiền từ đâu ra”. Ở Việt Nam, những câu hỏi như vậy thường không có đường đi thẳng. Nó bị đẩy sang lề, hoặc chìm xuống… cho đến khi một “tai nạn hình ảnh” xảy ra.

Điều trớ trêu là bài đăng ban đầu không mang dáng dấp “tố cáo” hay “đánh phá”. Nó giống một khoảnh khắc xã giao. Nhưng chính sự xã giao ấy lại làm lộ ra thứ mà các bản kê khai tài sản—nếu có—hiếm khi giúp công chúng nhìn thấy: đời sống vật chất thật sự của gia đình quan chức.

Và khi bài viết bị gỡ nhanh, cảm giác để lại thường không phải là “à, chắc hiểu lầm”, mà là: càng gỡ càng nhạy. Nó không xóa được câu hỏi, chỉ khiến câu hỏi thêm sắc.

Dĩ nhiên, từ một bức ảnh trên mạng xã hội, công chúng không thể tự kết luận đúng–sai về sở hữu hay nguồn tiền. Nhưng trong một xã hội tự nhận “pháp quyền”, có một nguyên tắc đơn giản: người nắm quyền lực càng lớn, nghĩa vụ giải trình càng cao.

Đặc biệt, với chức vụ liên quan đến cưỡng chế, điều tra, xử lý—tài sản của cá nhân và gia đình không còn là chuyện “đạo đức riêng”. Nó là câu chuyện lợi ích công cộng. Minh bạch không phải là món quà ban phát, mà là trách nhiệm bắt buộc để bảo vệ niềm tin xã hội.

Khi chống tham nhũng thiếu “minh bạch từ gốc”
Chừng nào kê khai tài sản vẫn bị nhìn như thủ tục hình thức; chừng nào những khối tài sản khổng lồ chỉ lộ ra nhờ ảnh chụp, lời khoe vô ý, hay “sự cố Facebook”; thì chừng đó những khẩu hiệu chống tham nhũng vẫn thiếu mất phần cốt lõi: cơ chế để dân được hỏi và được nhận câu trả lời rõ ràng.

Và khi câu hỏi về nguồn gốc tài sản không được trả lời, niềm tin công chúng cũng dễ “bốc hơi” theo cách rất giống bài đăng kia: biến mất nhanh, để lại một khoảng trống lớn hơn chính nội dung.

Người thì coi đó là “chuyện bình thường” của “giai cấp vô sản kiểu mới”, người thì mỉa mai rằng biệt thự chỉ là “muỗi” so với nhiều khối tài sản khác; có người nói thẳng: “Con làm quan, bố được nhờ… âu cũng vậy, nhưng đừng quá đáng, dân nuốt nghẹn không trôi.”

Những câu chữ ấy, dù hài hước hay cay đắng, đều chung một điểm: xã hội không thiếu mắt nhìn, chỉ thiếu một cánh cửa minh bạch để mọi nghi vấn đi vào quy trình kiểm chứng đàng hoàng—thay vì trôi nổi theo nhịp đăng rồi gỡ.