USA Nhà Mỹ gốc Việt tan tành sau khi cho dân da đen thuê

[Gibbs]

Nhìn căn bếp trong tấm hình: sàn bừa bộn, túi rác chất đống, đồ đạc vương vãi, rèm cửa rũ rượi… Cảm giác nó không còn là “một căn nhà”, mà giống như một trận bão vừa đi qua và để lại hậu trường ngổn ngang.

Và từ cái cảnh đó, dễ hiểu vì sao nhiều chủ nhà rơi vào tâm trạng bất lực: cho thuê chưa thấy lời đâu, đã thấy mệt, thấy sợ, thấy muốn bán quách cho xong.

Nhưng có một điểm cần nói thẳng: khi bực quá, người ta rất dễ trút giận lên một nhóm người theo màu da hay xuất thân. Việc đó không chỉ gây chia rẽ, mà ở Mỹ còn có thể đẩy chủ nhà vào rắc rối pháp lý vì luật Fair Housing cấm phân biệt đối xử trong cho thuê nhà. Rủi ro lớn nhất đôi khi không phải người thuê, mà là… chính quyết định nóng giận của mình.

Ảnh nhà Dylan Nguyen

Đừng hỏi “màu da nào”, hãy hỏi “hệ thống của mình có hở chỗ nào”

Thực tế, người thuê phá nhà – quỵt tiền có thể đến từ mọi sắc tộc, mọi tầng lớp. Có người ăn ở đàng hoàng, có người vô ý thức. Điểm khác nhau nằm ở chỗ: chủ nhà có “hệ thống lọc” đủ chặt chưa, và có “quy trình giữ nhà” đủ kỹ chưa.

Nhiều anh chị nhìn vào chuyện có nhà cho thuê tưởng dễ: lấy tiền rent trả mortgage, vài năm nhà thành tài sản. Nhưng làm chủ nhà là bài toán “cộng-trừ” rất dài: lãi ngân hàng, thuế nhà đất, bảo hiểm, cắt cỏ – landscaping, sửa chữa phát sinh, phí property manager, khai thuế, rồi remodel sau khi tenant dọn đi. Thời buổi này công thợ và vật tư đắt, chỉ một lần “dính” hệ thống nước, toilet, rác thải… là đủ mất ngủ.

Section 8: “không sợ thiếu tiền” nhưng không phải ai cũng hợp

Có người nói cho thuê Section 8 đỡ lo vì chính phủ trả tiền đều. Điều này có mặt lợi, nhưng cũng có mặt khó: thủ tục, inspection tiêu chuẩn, quy định riêng, và vẫn cần screening thái độ – nếp sống. Không nên nhìn Section 8 như “áo giáp tuyệt đối”, nhưng cũng đừng xem đó là thứ phải né bằng mọi giá. Nó chỉ là một lựa chọn, tùy khu vực và cách quản lý.

Bảo vệ căn nhà trước, rồi mới nói chuyện làm giàu

Căn nhà cho thuê không chỉ là tài sản, mà là mồ hôi, là vốn liếng, là hy vọng “để dành cho tuổi già”. Một khi nó bị biến thành đống rác, nỗi đau không chỉ là tiền sửa—mà là cảm giác mình bị coi thường.

Muốn thoát vòng lặp “cho thuê rồi chịu trận”, lời khuyên gọn nhất là:
Đừng chọn tenant bằng cảm tính hay định kiến. Hãy chọn bằng tiêu chuẩn + quy trình + giấy tờ + bằng chứng.

Còn nếu anh/chị thấy quá sức, không ngủ được, suốt ngày chạy sửa chữa – kiện tụng, thì bán cũng không phải hèn. Bán để giữ sức khỏe, giữ bình yên, đôi khi là quyết định khôn ngoan nhất.

10 việc chủ nhà nên làm ngay để giảm cảnh nợ tiền, phá nhà

1) Đặt tiêu chuẩn cho thuê rõ ràng (và áp dụng đồng đều cho mọi người).
Ví dụ: income tối thiểu = 3 lần tiền thuê; credit score tối thiểu; số người ở tối đa; lịch sử eviction; xác minh việc làm.

2) Background check + credit check là bắt buộc.
Không làm bước này là tự bước vào canh bạc. Nếu ngại phiền, thuê dịch vụ sàng lọc hoặc nhờ property manager làm.

3) Verify thu nhập thật, không chỉ nghe nói.
Pay stub, bank statement theo mức cần thiết, xác minh employment. Đừng “thấy tội” mà nới tay ngay từ đầu.

4) Gọi chủ nhà cũ (landlord reference) nhưng phải hỏi đúng cách.
Hỏi: trả tiền đúng hạn không, có bị complaint không, có gây hư hại không, lúc move-out tình trạng ra sao.

5) Hợp đồng thuê phải có “răng”: late fee, quy định vệ sinh, rác thải, smoking, thú nuôi, sửa chữa.
Quan trọng nhất: điều khoản occupancy (số người ở), không tự ý cho người khác ở/cho sublease, và hậu quả nếu vi phạm.

6) Move-in inspection kỹ như bàn giao xe thuê.
Chụp hình/video từng góc, ghi checklist, để tenant ký xác nhận tình trạng ban đầu. Đây là “bằng chứng sinh mạng” nếu về sau tranh chấp.

7) Inspection định kỳ theo luật địa phương (ví dụ 3–4 tháng/lần giai đoạn đầu).
Nhiều người làm địa ốc khuyên rất đúng: năm đầu mà thấy dấu hiệu bừa bộn, phá phách, sân vườn thành bãi rác… phải xử lý sớm. Để qua 1 năm thường khó hơn.

8) Luôn có quỹ dự phòng.
Cho thuê mà “đếm tiền lời từng tháng” dễ gãy ngay khi gặp 1 tháng trễ rent hoặc 1 lần sửa lớn.

9) Cân nhắc thuê property manager (tốn 8–10% nhưng đỡ nát đầu).
Họ giúp screening, nhắc tiền, giấy tờ, xử lý complaint, và thường hiểu luật địa phương hơn chủ nhà tự làm.

10) Khi đã “lỡ cho rồi” và tenant bắt đầu bùng: xử lý đúng quy trình.
Gửi notice đúng hạn – đúng mẫu theo tiểu bang/thành phố. Lưu toàn bộ tin nhắn, hóa đơn, hình ảnh. Nếu cần, hỏi luật sư/eviction service để tránh sai thủ tục. Đôi khi “cash for keys” (thương lượng hỗ trợ một khoản để họ dọn) nghe cay, nhưng rẻ hơn kéo dài nhiều tháng.