USA Bùng nổ biểu tình, Trump “đánh thuế Greenland”: áp 10% lên Đan Mạch và 7 nước châu Âu, dọa tăng 25% trước hạn 1/6

[Gibbs]

Một dòng trạng thái trên Truth Social, và cả Đại Tây Dương bỗng rùng mình. Thứ Bảy, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế quan mới 10% đối với Đan Mạch và bảy quốc gia châu Âu khác, cho đến khi “đạt được thỏa thuận về việc mua hoàn toàn và triệt để Greenland”. Nếu đến ngày 1/6 mà “deal” vẫn chưa thành hình, mức thuế sẽ tăng lên 25%.

Danh sách các nước bị nêu tên không hề nhỏ: Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan, Phần Lan — những đồng minh vốn được xem là “xương sống” của trật tự an ninh Bắc Đại Tây Dương suốt nhiều thập kỷ.

Thuế quan gắn với “mua Greenland”: cú bẻ lái khiến châu Âu sững sờ

Trong tuyên bố của mình, Trump viết thẳng: “Trung Quốc và Nga muốn Greenland, và Đan Mạch không thể làm gì để ngăn lại.” Ông còn khẳng định chỉ có nước Mỹ dưới thời ông mới “chơi được ván cờ này” và “rất thành công”.

Không dừng ở đó, Trump chỉ trích các cuộc diễn tập an ninh chung quanh Greenland giữa Đan Mạch và các đồng minh châu Âu, gọi đây là tình huống “rất nguy hiểm” đối với “an toàn, an ninh và sự sinh tồn của hành tinh”. Và vì “hòa bình – an ninh toàn cầu”, ông nói cần “biện pháp mạnh” để kết thúc điều mà ông coi là “nguy cơ tiềm tàng” càng sớm càng tốt.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Bắc Cực tăng nhanh, tuyên bố ấy giống như một mồi lửa ném vào thùng dầu: một yêu sách lãnh thổ được buộc chặt bằng một cây gậy thương mại.

NATO trước phép thử: 70 năm trật tự Đại Tây Dương bị kéo vào “ván bài thuế”

Động thái này được mô tả là bước leo thang sắc lạnh trong quan hệ Mỹ với các đồng minh thân cận ở châu Âu. Nếu căng thẳng biến thành đối đầu, điều bị đe dọa không chỉ là vài dòng thuế suất, mà là 70 năm an ninh và ổn định Đại Tây Dương dưới chiếc ô NATO.

Vấn đề càng rối khi Mỹ đã có khuôn khổ thương mại với Liên minh châu Âu nhằm khống chế trần thuế ở mức 15%, và một thỏa thuận riêng với Vương quốc Anh để giới hạn thuế nhập khẩu ở mức 10%. Vì vậy, câu hỏi lập tức bật ra: thuế mới sẽ thay thế, vô hiệu hóa, hay chồng thêm lên các mức trần đang tồn tại? Chưa có câu trả lời rõ ràng.

Châu Âu phản ứng dữ dội: “Không thể tin nổi”, “không bị tống tiền”

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa ra tuyên bố chung: EU đoàn kết hoàn toàn với Đan Mạch và người dân Greenland, đồng thời cảnh báo các mức thuế mới sẽ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và có nguy cơ đẩy mọi thứ vào một vòng xoáy đi xuống. Họ nhấn mạnh châu Âu sẽ đoàn kết, phối hợp và bảo vệ chủ quyền.

Tại Nghị viện châu Âu, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế Bernd Lange gọi đề xuất thuế quan này là “không thể tin nổi”. Ông tuyên bố sẽ kêu gọi đình chỉ công việc triển khai thỏa thuận thương mại Mỹ–EU “cho đến khi Mỹ chấm dứt đe dọa”, đồng thời nói EU cần dùng đến “trade bazooka” — tức Anti-Coercion Instrument (Công cụ Chống Cưỡng ép).

Lãnh đạo nhóm đảng lớn nhất tại Nghị viện châu Âu, Manfred Weber, cũng cho rằng vì những đe dọa liên quan Greenland, việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại EU–Mỹ phải tạm hoãn.

Từ Stockholm, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson tuyên bố thẳng: “Chúng tôi sẽ không để mình bị tống tiền.” Và ông nhấn mạnh chỉ Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định những vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland.

Từ Paris, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói không một lời đe dọa hay bắt nạt nào có thể làm châu Âu đổi ý; việc dùng thuế quan để hăm dọa là không thể chấp nhận. Berlin cho biết sẽ làm việc với các nước thành viên EU để có phản ứng phối hợp.

Về phía Anh, Thủ tướng Keir Starmer nêu rõ: áp thuế lên đồng minh vì theo đuổi an ninh tập thể của NATO là hoàn toàn sai, và London sẽ trực tiếp làm việc với chính quyền Mỹ về vấn đề này.

Đan Mạch “bất ngờ”, nhưng khẳng định Bắc Cực không còn là vùng “ít căng thẳng”

Copenhagen nói họ ngạc nhiên trước thông báo của Trump. Bộ Ngoại giao Đan Mạch thừa nhận thực tế rằng Bắc Cực không còn là khu vực ít căng thẳng, và chính vì thế Đan Mạch cùng các đối tác NATO đang tăng cường hiện diện một cách minh bạch, “cùng với các đồng minh Mỹ”. Đồng thời, Đan Mạch cho biết đang liên lạc chặt chẽ với Ủy ban châu Âu và các đối tác khác để ứng phó.

Trong tuần trước đó, quân đội châu Âu đã bắt đầu đến Greenland như một thông điệp ủng hộ vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch. Đến giữa tuần, Thụy Điển cho biết đã gửi các sĩ quan quân sự theo đề nghị của Đan Mạch để hỗ trợ kế hoạch cho cuộc diễn tập an ninh chung mang tên “Operation Arctic Endurance”.

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen, sau cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, nói ông thấy “rõ ràng tổng thống có mong muốn chinh phục Greenland”, nhưng ông đã nói với phía Mỹ rằng điều đó không nằm trong lợi ích của vương quốc.

Đòn thuế giữa lúc dân Mỹ “đau ví”: nguy cơ làm giá thuốc, linh kiện bay… tăng thêm

Đáng chú ý, tuyên bố thuế quan đến đúng thời điểm chính quyền Trump đang đối mặt với các vấn đề chi phí sinh hoạt trong nước. Trước đó, chính quyền từng lùi bước với một số thuế quan thực phẩm; Trump cũng kêu gọi trần 10% lãi suất thẻ tín dụng, và ra lệnh cho các thực thể do chính phủ kiểm soát mua 200 tỷ USD trái phiếu thế chấp để kéo lãi suất vay mua nhà xuống.

Trong bối cảnh đó, việc tăng thuế lên châu Âu có thể đẩy giá hàng loạt mặt hàng tại Mỹ đi lên — từ dược phẩm cho đến linh kiện hàng không. Và Đức là một trong những nguồn cung lớn về hàng công nghiệp, dược phẩm cho thị trường Mỹ, nên tác động có thể lan rộng hơn nhiều so với một cuộc “đấu khẩu ngoại giao”.

Từ phía đối lập tại Anh, lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch cảnh báo Trump sai khi áp thuế lên Anh vì Greenland, và người dân hai bên Đại Tây Dương sẽ phải chịu chi phí cao hơn. Một thông tin khác cho biết tính đến thứ Bảy, Anh mới gửi một sĩ quan quân sự đến Greenland.

Nước Mỹ cũng chia rẽ: người ủng hộ “mua Greenland”, người gọi đó là sai lầm sâu sắc

Trong nội bộ Mỹ, phản ứng không đồng nhất. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tom Cotton nói Trump đúng khi coi Greenland là “tối quan trọng” với an ninh quốc gia Mỹ, thậm chí cho rằng “quyết định tốt nhất có lẽ là mua Greenland từ Đan Mạch”.

Ngược lại, Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski gọi các mức thuế này là không cần thiết, mang tính trừng phạt và là một sai lầm nghiêm trọng. Thượng nghị sĩ Thom Tillis cũng chỉ trích việc “trừng phạt” đồng minh vì gửi một số ít quân đến huấn luyện là điều tệ cho nước Mỹ, tệ cho doanh nghiệp Mỹ và tệ cho đồng minh. Trong một tuyên bố lưỡng đảng với Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, Tillis cảnh báo kiểu ngôn từ ấy vô tình giúp Putin và Tập Cận Bình — những người muốn thấy NATO bị chia rẽ. Và giữa lúc người Mỹ đã lo về giá cả, thuế quan kiểu này sẽ còn đẩy giá lên cho cả gia đình lẫn doanh nghiệp.

Câu hỏi pháp lý: Trump dựa vào quyền hạn nào để áp thuế mới?

Một điểm then chốt vẫn mờ: thuế mới sẽ dựa trên thẩm quyền nào? Trước đây, các mức thuế áp lên Anh và EU đã được triển khai dựa trên International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Và trong những ngày tới, Tòa án Tối cao Mỹ được nói là sẽ sớm ra phán quyết về việc liệu đạo luật này có trao cho Trump quyền áp đặt các mức thuế “đối ứng” theo từng quốc gia hay không.

Nếu phán quyết siết chặt thẩm quyền, cuộc chơi có thể đổi luật ngay giữa ván. Nhưng nếu phán quyết mở đường, một tiền lệ mới sẽ hiện ra rõ ràng: thuế quan không chỉ là công cụ kinh tế, mà có thể trở thành đòn bẩy cho tham vọng địa chính trị.