Vương Mãng thành lập nhà Tân năm nào, tồn tại bao nhiêu năm?

[pizza]

Nhà Tân do Vương Mãng sáng lập, chính thức bắt đầu vào năm 9 và chấm dứt vào năm 23, tồn tại tổng cộng 16 năm. Dù thời gian tồn tại không dài, những chính sách và biến động dưới thời nhà Tân đã để lại dấu ấn sâu sắc...

Nhà Tân là một triều đại ngắn ngủi nhưng đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc, không chỉ vì nó tồn tại chen giữa hai giai đoạn Tây Hán và Đông Hán, mà còn bởi đây là triều đại duy nhất được xây dựng dựa trên một chương trình cải cách toàn diện, mang nặng lý tưởng phục cổ. Nhà Tân do Vương Mãng sáng lập, chính thức bắt đầu vào năm 9 và chấm dứt vào năm 23, tồn tại tổng cộng 16 năm. Dù thời gian tồn tại không dài, những chính sách và biến động dưới thời nhà Tân đã để lại dấu ấn sâu sắc, trở thành một bài học lịch sử về cải cách, quyền lực và sự sụp đổ của một chính quyền đi ngược lại thực tế xã hội.



Vương Mãng xuất thân từ dòng họ ngoại thích họ Vương, vốn có thế lực lớn trong triều Tây Hán kể từ khi Vương Chính Quân trở thành hoàng hậu của Hán Nguyên Đế. Khác với nhiều người trong họ Vương vốn bị đánh giá là kiêu căng, tham quyền, Vương Mãng xây dựng hình ảnh một quan lại mẫu mực: chăm học, tiết kiệm, khiêm nhường và tỏ ra hết lòng vì triều đình. Chính hình ảnh này giúp ông giành được sự tín nhiệm của cả triều đình lẫn sĩ phu, từng bước leo lên các vị trí then chốt như Kỵ đô úy rồi Đại Tư mã. Sau khi Hán Ai Đế qua đời, Vương Mãng tận dụng vị thế của Vương Chính Quân và khoảng trống quyền lực để quay lại chính trường, lần lượt loại bỏ các phe ngoại thích đối lập, dựng các hoàng đế nhỏ tuổi lên ngôi và nắm trọn quyền điều hành triều chính.

Đỉnh cao quyền lực của Vương Mãng đến khi ông phế truất Hán Nhũ Tử và chính thức xưng đế, lập ra nhà Tân. Việc này đánh dấu sự kết thúc của nhà Tây Hán sau hơn hai thế kỷ tồn tại. Khi lên ngôi, Vương Mãng không che giấu tham vọng lớn: ông muốn phục hưng trật tự lý tưởng của thời cổ đại, đặc biệt là mô hình chính trị – kinh tế thời Chu theo cách hiểu của Nho gia. Đây cũng chính là điểm khiến nhà Tân trở nên khác biệt so với các triều đại khác trong lịch sử Trung Quốc.

Thành tựu nổi bật nhất của nhà Tân nằm ở quy mô và mức độ toàn diện của các cuộc cải cách. Vương Mãng tiến hành cải cách trên hầu như mọi lĩnh vực, từ ruộng đất, lao động, tiền tệ, thương mại cho tới hành chính và đối ngoại. Trong lĩnh vực kinh tế, chính sách “vương điền” nhằm quốc hữu hóa ruộng đất và phân phối lại cho nông dân được xem là một nỗ lực lớn nhằm hạn chế sự tích tụ ruộng đất trong tay địa chủ. Ông cũng tuyên bố xóa bỏ chế độ nô lệ, cấm mua bán nô tỳ, với mong muốn giải phóng sức lao động và tạo ra một xã hội công bằng hơn. Những chính sách này, nếu xét về tư tưởng, mang tính tiến bộ so với xã hội phong kiến đương thời.

Nhà Tân còn tiến hành cải cách tiền tệ với tham vọng xây dựng một hệ thống tiền thống nhất và ổn định. Vương Mãng nhiều lần ban hành tiền mới, đồng thời kiểm soát chặt việc tích trữ vàng bạc. Ông cũng thực hiện chế độ chuyên doanh đối với các ngành quan trọng như muối, sắt và rượu, thiết lập các cơ quan quản lý thị trường nhằm kiểm soát giá cả, ngăn chặn đầu cơ và chênh lệch giàu nghèo. Trong tư duy của Vương Mãng, triều đình phải đóng vai trò trung tâm trong điều tiết kinh tế để bảo vệ lợi ích của dân chúng.

Tuy nhiên, chính những cải cách được xem là “thành tựu” về mặt ý tưởng này lại là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự diệt vong của nhà Tân. Các chính sách của Vương Mãng quá lý tưởng, nặng tính giáo điều và thiếu sự tính toán đến điều kiện thực tế. Chế độ vương điền đụng chạm trực tiếp đến quyền lợi của tầng lớp địa chủ, lực lượng vốn nắm giữ ảnh hưởng lớn trong xã hội. Trong khi đó, nông dân – đối tượng được hứa hẹn hưởng lợi – lại không nhận được ruộng đất một cách thực chất do bộ máy thực thi yếu kém và sự chống đối ngầm của giới giàu có. Việc cấm mua bán nô tỳ và áp đặt lao động bắt buộc khiến cả chủ nô lẫn người nghèo đều bất mãn.

Cải cách tiền tệ càng làm tình hình thêm rối loạn. Tiền mới phức tạp, thay đổi liên tục khiến lưu thông đình trệ, nạn làm tiền giả gia tăng, thương nhân và tiểu địa chủ lâm vào khó khăn. Các quy định hà khắc về thuế và chứng minh tiền tệ khiến đời sống dân nghèo càng thêm khốn đốn. Trong khi đó, chính sách chuyên doanh và bình ổn giá lại bị biến dạng do Vương Mãng bổ nhiệm những thương nhân giàu có vào các vị trí quản lý, tạo điều kiện cho tham nhũng và thao túng thị trường.

Về hành chính, việc liên tục đổi tên địa phương và thay đổi đơn vị hành chính khiến cả quan lại lẫn dân chúng rơi vào trạng thái hỗn loạn, không kịp thích ứng. Đối ngoại, nhà Tân liên tiếp tiến hành các chiến dịch quân sự tốn kém với Hung Nô và các vùng biên viễn phía tây, vừa hao tổn nhân lực, vừa gây oán hận sâu sắc trong dân do binh dịch nặng nề và tổn thất lớn vì bệnh tật, khí hậu khắc nghiệt.

Trong bối cảnh cải cách thất bại và thiên tai liên tiếp xảy ra, các cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ khắp nơi. Những lực lượng như quân Lục Lâm và quân Xích Mi nhanh chóng lớn mạnh, trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với triều đình nhà Tân. Các đạo quân do Vương Mãng phái đi đàn áp liên tục thất bại, làm tan rã uy tín và sức mạnh quân sự của triều đình. Trận Côn Dương năm 23, nơi lực lượng khởi nghĩa nhỏ bé đánh bại đại quân nhà Tân, trở thành bước ngoặt quyết định dẫn đến sự sụp đổ không thể cứu vãn.

Cuối cùng, khi các thế lực khởi nghĩa tiến vào Trường An, chính quyền nhà Tân chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa. Nội bộ triều đình rối loạn, các âm mưu phản bội liên tiếp nổ ra. Vương Mãng bị cô lập hoàn toàn và bị giết trong cuộc hỗn chiến tại Tiệm Đài vào tháng 10 năm 23. Nhà Tân chính thức diệt vong, kết thúc 16 năm tồn tại đầy biến động.

Nhìn tổng thể, nhà Tân là một triều đại thất bại về mặt thực tiễn nhưng lại đặc biệt về mặt lịch sử. Vương Mãng không thiếu hoài bão và cũng không thiếu ý tưởng cải cách, song việc áp đặt những mô hình lý tưởng lên một xã hội chưa sẵn sàng, cùng với cách điều hành cứng nhắc và xa rời thực tế, đã đẩy triều đại của ông đến chỗ sụp đổ. Sự diệt vong của nhà Tân trở thành minh chứng điển hình cho giới hạn của cải cách khi thiếu sự đồng thuận xã hội và khả năng thích ứng linh hoạt với hoàn cảnh lịch sử.

Vietbf @ Sưu tầm